Matematyka · egzamin ósmoklasisty 2027
Karta wzorów E8
Liczby, ułamki i podzielność
Kolejność działań
- 1. nawiasy, 2. potęgi i pierwiastki, 3. mnożenie i dzielenie, 4. dodawanie i odejmowanie
Działania z jednego poziomu wykonujesz od lewej do prawej, a przestawiać wolno tylko składniki i czynniki.
Liczby ujemne
- dodawanie przy różnych znakach: od większej odległości od zera odejmujesz mniejszą, a znak bierzesz od liczby dalszej od zera
- mnożenie i dzielenie: jednakowe znaki dają plus, a różne dają minus
Wartość bezwzględna
To odległość liczby od zera na osi liczbowej, więc nigdy nie jest ujemna.
Ułamki zwykłe
Dodajesz i odejmujesz dopiero przy wspólnym mianowniku, a dzielisz, mnożąc przez odwrotność.
Ułamki dziesiętne
- Dodawanie i odejmowanie: przecinek pod przecinkiem.
- Mnożenie: w wyniku tyle cyfr po przecinku, ile łącznie w obu czynnikach.
- Dzielenie: przesuwasz przecinek w obu liczbach, aż dzielnik będzie całkowity.
Ułamek liczby i całość
Część liczysz mnożeniem przez ułamek, a całość dzieleniem przez ten ułamek.
Cechy podzielności
- przez 2: ostatnia cyfra jest parzysta
- przez 3: suma cyfr dzieli się przez 3
- przez 9: suma cyfr dzieli się przez 9
- przez 4: liczba z dwóch ostatnich cyfr dzieli się przez 4
- przez 5: ostatnia cyfra to 0 lub 5
- przez 10: ostatnia cyfra to 0
- przez 100: dwie ostatnie cyfry to 00
Dzielenie z resztą
Dzielna to dzielnik razy wynik plus reszta, a reszta jest zawsze mniejsza od dzielnika.
NWD i NWW
NWD to iloczyn wspólnych czynników, a NWW to iloczyn wszystkich czynników, w którym wspólne liczysz raz.
Liczby rzymskie
- Mniejszy znak przed większym odejmujesz: IV = 4, IX = 9, XL = 40, XC = 90, CD = 400, CM = 900.
Znaki zapisujesz od największego i żaden nie stoi więcej niż trzy razy z rzędu, np. MMXXVII = 2027.
Zaokrąglanie
Gdy pierwsza odrzucana cyfra to od 0 do 4, zaokrąglasz w dół, a od 5 do 9 w górę.
O ile i ile razy
12 to o 8 więcej niż 4 i zarazem 3 razy więcej niż 4.
Potęgi i pierwiastki
Potęgi
Wykładniki dodajesz albo odejmujesz tylko przy tej samej podstawie.
Notacja wykładnicza
Pierwsza liczba jest co najmniej równa 1 i mniejsza od 10, a wykładnik mówi, o ile miejsc przesunąć przecinek.
Pierwiastek kwadratowy i sześcienny
Pierwiastek kwadratowy liczysz tylko z liczby nieujemnej, a sześcienny także z ujemnej.
Działania na pierwiastkach
Pierwiastek z sumy nie jest sumą pierwiastków: , a nie 7.
Szacowanie pierwiastka
Szukasz dwóch sąsiednich kwadratów, między którymi leży liczba pod pierwiastkiem.
Procenty, proporcje i stosunek
Procent liczby
Procent zamieniasz na ułamek i mnożysz przez liczbę.
Jakim procentem jest część
Dzielisz część przez całość i mnożysz wynik przez 100%.
Całość z procentu
Gdy znasz część i jej procent, dzielisz część przez ten procent zapisany jako ułamek.
Podwyżka i obniżka
Kolejną zmianę liczysz od nowej wartości, więc podwyżka i obniżka o ten sam procent się nie znoszą.
Proporcja
Wielkości są wprost proporcjonalne, gdy obie rosną tyle samo razy, więc pary zapisujesz w tej samej kolejności i mnożysz na krzyż.
Podział w stosunku
Dodajesz liczby ze stosunku, liczysz jedną część i mnożysz ją przez liczbę części.
Wyrażenia i równania
Wyrażenia algebraiczne
Liczbę ujemną podstawiasz w nawiasie: dla masz .
Równania i przekształcanie wzorów
Po obu stronach wykonujesz to samo działanie, a mnożysz i dzielisz tylko przez liczbę różną od 0.
Kąty i własności figur
Kąty przyległe i wierzchołkowe
- kąt prosty ma , półpełny , a pełny
Kąty przyległe dają razem kąt półpełny, a kąty wierzchołkowe są równe.
Proste równoległe i sieczna
- kąty odpowiadające są równe
- kąty naprzemianległe są równe
- kąty jednostronne wewnętrzne dają razem
Suma kątów
Przekątne z jednego wierzchołka dzielą -kąt na trójkąty.
Własności czworokątów
- równoległobok: przeciwległe boki i kąty są równe, a przekątne dzielą się na połowy
- prostokąt: przekątne są równe
- romb: przekątne są prostopadłe i dzielą kąty na połowy
- trapez: kąty przy jednym ramieniu dają razem
Trójkąt równoramienny i równoboczny
- równoramienny: kąty przy podstawie są równe
- równoboczny: każdy kąt ma
Nierówność trójkąta
Równość zachodzi, gdy leży na odcinku , więc trójkąt zbudujesz tylko wtedy, gdy suma dwóch krótszych boków jest większa od najdłuższego.
Cechy przystawania trójkątów
- BBB: trzy pary równych boków
- BKB: dwa boki i kąt między nimi
- KBK: bok i dwa kąty przy nim
Trzy równe kąty nie wystarczą, bo trójkąty mogą mieć różne rozmiary.
Twierdzenie Pitagorasa
Działa tylko w trójkącie prostokątnym, a to przeciwprostokątna naprzeciw kąta prostego.
Pola, obwody, koło i okrąg
Kwadrat i prostokąt
Pierwsza linijka to kwadrat o boku , druga prostokąt o bokach i .
Trójkąt
Wysokość jest prostopadła do boku , na który ją opuszczasz.
Równoległobok
Wysokość opuszczasz prostopadle na bok albo na jego przedłużenie.
Romb
i to długości całych przekątnych.
Trapez
i to podstawy, czyli boki równoległe, a jest do nich prostopadła.
Figura złożona
- Pole: dzielisz figurę na znane części i dodajesz ich pola albo odejmujesz brakujący kawałek od większej figury.
- Obwód: dodajesz tylko odcinki, które leżą na zewnętrznym brzegu.
Koło i okrąg
Promień z długości okręgu to , więc przy masz .
Promień, średnica i cięciwa
- Średnica to najdłuższa cięciwa i ma długość .
- Prosta ze środka prostopadła do cięciwy dzieli ją na połowy.
Skróty z Pitagorasa
To przekątna kwadratu oraz wysokość i pole trójkąta równobocznego, a każdy z tych wzorów wyprowadzisz z Pitagorasa.
Graniastosłupy i ostrosłupy
Sześcian
Sześcian ma 12 krawędzi długości , więc ich suma to .
Prostopadłościan
Suma wszystkich krawędzi to .
Graniastosłup prosty
Pole powierzchni to suma pól wszystkich ścian z siatki, a to wysokość bryły.
Ostrosłup
to odcinek z wierzchołka prostopadły do podstawy, a nie krawędź boczna.
Wierzchołki, krawędzie i ściany
- graniastosłup -kątny: wierzchołków, krawędzi, ścian
- ostrosłup -kątny: wierzchołków, krawędzi, ścian
Na przykład graniastosłup pięciokątny ma 10 wierzchołków, 15 krawędzi i 7 ścian.
Układ współrzędnych i oś liczbowa
Punkt w układzie współrzędnych
Najpierw odczytujesz na osi poziomej, potem na pionowej, a ruch w lewo albo w dół odejmuje.
Środek odcinka
Drugi koniec odcinka liczysz z tego samego wzoru, osobno dla i dla : przy i wychodzi .
Długość odcinka
Ukośny odcinek to przeciwprostokątna trójkąta z kratek, więc liczysz go z Pitagorasa.
Odstępy na osi liczbowej
Liczysz odstępy między kreskami, a nie same kreski, jeden odstęp oznaczasz przez i układasz równanie.
Zbiór liczb na osi
- : pusta kropka i promień w prawo
- : pełna kropka i promień w lewo
Pusta kropka znaczy, że liczba graniczna nie należy do zbioru, a pełna, że należy.
Jednostki, czas, skala i prędkość
Droga, prędkość i czas
Przed podstawieniem ujednolicasz jednostki, a średnia prędkość to cała droga przez cały czas.
Czas i zegar
- h to 1 h 30 min, a nie 1 h 50 min.
- Od 13:47 do 16:18: 13 min do 14:00, 2 h do 16:00 i 18 min, razem 2 h 31 min.
Kalendarz
- 30 dni mają kwiecień, czerwiec, wrzesień i listopad, luty ma 28 albo 29, a reszta 31.
- Rok przestępny dzieli się przez 4, ale rok kończący stulecie musi dzielić się przez 400.
- Dzień tygodnia przesuwa się o resztę z dzielenia liczby dni przez 7.
Długość i masa
1 cm to 10 mm, więc 1 m ma 1000 mm.
Jednostki pola
Gdy boki są w różnych jednostkach, najpierw zamień długości, a dopiero potem licz pole, bo jednostek pola na egzaminie nie zamieniasz.
Objętość i pojemność
Przelicznik długości podnosisz do sześcianu: .
Skala
W skali odległość w terenie jest razy większa niż na mapie.
Średnia, diagram kołowy i prawdopodobieństwo
Średnia arytmetyczna
Brakującą liczbę znajdziesz z sumy wszystkich danych, a powtarzającą się wartość mnożysz przez liczbę jej wystąpień.
Diagram kołowy
Kąt wycinka liczysz tak samo jak procent z całości, bo całe koło to .
Prawdopodobieństwo
Wzór działa, gdy każdy wynik jest jednakowo możliwy, jak ścianki kostki, a prawdopodobieństwo zawsze leży między 0 a 1.






















































