Matematyka · E8 2027

Karta wzorów na E8 z matematyki

Wszystkie wzory i reguły z podstawy programowej, przy każdym rysunek. Możesz ją też wydrukować na A4.

Arytmetyka

Liczby, ułamki i podzielność

12 wpisów

Działania na liczbach, ułamki i podzielność. Przydają się prawie w każdym zadaniu.

  • Kolejność działań

    Arytmetyka · Liczby i ułamki

    Działania z jednego poziomu wykonujesz od lewej do prawej, a przestawiać wolno tylko składniki i czynniki.

    • 1. nawiasy, 2. potęgi i pierwiastki, 3. mnożenie i dzielenie, 4. dodawanie i odejmowanie
    a+b=b+a\displaystyle {a+b}={b+a}a⋅b=b⋅a\displaystyle {a\cdot b}={b\cdot a}(a+b)+c=a+(b+c)\displaystyle {(a+b)+c}={a+(b+c)}
  • Liczby ujemne

    Arytmetyka · Liczby i ułamki

    • dodawanie przy różnych znakach: od większej odległości od zera odejmujesz mniejszą, a znak bierzesz od liczby dalszej od zera
    • mnożenie i dzielenie: jednakowe znaki dają plus, a różne dają minus
    −17+19=2,\displaystyle {-17+19}={2},\quad −16+8=−8\displaystyle {-16+8}={-8}(−3)⋅(−2)=6,\displaystyle {(-3)\cdot(-2)}={6},\quad (−6):2=−3\displaystyle {(-6):2}={-3}
  • Wartość bezwzględna

    Arytmetyka · Liczby i ułamki

    To odległość liczby od zera na osi liczbowej, więc nigdy nie jest ujemna.

    ∣−7∣=7,\displaystyle {|-7|}={7},\quad ∣7∣=7\displaystyle {|7|}={7}

    Na egzaminie7 zadań, ostatnio 2025 dod., zad. 19

  • Ułamki zwykłe

    Arytmetyka · Liczby i ułamki

    Dodajesz i odejmujesz dopiero przy wspólnym mianowniku, a dzielisz, mnożąc przez odwrotność.

    ab=a⋅kb⋅k\displaystyle {\frac{a}{b}}={\frac{a\cdot k}{b\cdot k}}\quad(k≠0)\displaystyle {(k\ne0)}12+13=36+26=56\displaystyle {\frac12+\frac13}={\frac36+\frac26}={\frac56}ab⋅cd=a⋅cb⋅d\displaystyle {\frac{a}{b}\cdot\frac{c}{d}}={\frac{a\cdot c}{b\cdot d}}ab:cd=ab⋅dc\displaystyle {\frac{a}{b}:\frac{c}{d}}={\frac{a}{b}\cdot\frac{d}{c}}
  • Ułamki dziesiętne

    Arytmetyka · Liczby i ułamki

    • Dodawanie i odejmowanie: przecinek pod przecinkiem.
    • Mnożenie: w wyniku tyle cyfr po przecinku, ile łącznie w obu czynnikach.
    • Dzielenie: przesuwasz przecinek w obu liczbach, aż dzielnik będzie całkowity.
    4,8:0,06=480:6=80\displaystyle {4{,}8:0{,}06}={480:6}={80}
  • Ułamek liczby i całość

    Arytmetyka · Liczby i ułamki

    Część liczysz mnożeniem przez ułamek, a całość dzieleniem przez ten ułamek.

    35 z 40=35⋅40=24\displaystyle {\frac35\text{ z }40}={\frac35\cdot40}={24}całosˊcˊ=24:35=40\displaystyle {\text{całość}}={24:\frac35}={40}
  • Cechy podzielności

    Arytmetyka · Liczby i ułamki

    • przez 2: ostatnia cyfra jest parzysta
    • przez 3: suma cyfr dzieli się przez 3
    • przez 9: suma cyfr dzieli się przez 9
    • przez 4: liczba z dwóch ostatnich cyfr dzieli się przez 4
    • przez 5: ostatnia cyfra to 0 lub 5
    • przez 10: ostatnia cyfra to 0
    • przez 100: dwie ostatnie cyfry to 00

    Na egzaminie10 zadań, ostatnio 2026 dod., zad. 7

  • Dzielenie z resztą

    Arytmetyka · Liczby i ułamki

    Dzielna to dzielnik razy wynik plus reszta, a reszta jest zawsze mniejsza od dzielnika.

    47=6⋅7+5\displaystyle {47}={6\cdot7+5}

    Na egzaminie8 zadań, ostatnio 2026, zad. 19

  • NWD i NWW

    Arytmetyka · Liczby i ułamki

    NWD to iloczyn wspólnych czynników, a NWW to iloczyn wszystkich czynników, w którym wspólne liczysz raz.

    24=2⋅2⋅2⋅3\displaystyle {24}={2\cdot2\cdot2\cdot3}36=2⋅2⋅3⋅3\displaystyle {36}={2\cdot2\cdot3\cdot3}NWD=2⋅2⋅3=12\displaystyle {\text{NWD}}={2\cdot2\cdot3}={12}NWW=2⋅2⋅2⋅3⋅3=72\displaystyle {\text{NWW}}={2\cdot2\cdot2\cdot3\cdot3}={72}

    Na egzaminie4 zadania, ostatnio 2026, zad. 2

  • Liczby rzymskie

    Arytmetyka · Liczby i ułamki

    Znaki zapisujesz od największego i żaden nie stoi więcej niż trzy razy z rzędu, np. MMXXVII = 2027.

    I=1, \displaystyle {\text{I}}={1},\ V=5, \displaystyle {\text{V}}={5},\ X=10\displaystyle {\text{X}}={10}L=50, \displaystyle {\text{L}}={50},\ C=100\displaystyle {\text{C}}={100}D=500, \displaystyle {\text{D}}={500},\ M=1000\displaystyle {\text{M}}={1000}
    • Mniejszy znak przed większym odejmujesz: IV = 4, IX = 9, XL = 40, XC = 90, CD = 400, CM = 900.

    Na egzaminiejeszcze nie

  • Zaokrąglanie

    Arytmetyka · Liczby i ułamki

    Gdy pierwsza odrzucana cyfra to od 0 do 4, zaokrąglasz w dół, a od 5 do 9 w górę.

    18,746≈18,75\displaystyle {18{,}746}\approx{18{,}75}198⋅51≈200⋅50=10 000\displaystyle {198\cdot51}\approx{200\cdot50}={10\,000}
  • O ile i ile razy

    Arytmetyka · Liczby i ułamki

    12 to o 8 więcej niż 4 i zarazem 3 razy więcej niż 4.

    o ile więcej=a−b\displaystyle {\text{o ile więcej}}={a-b}ile razy więcej=a:b\displaystyle {\text{ile razy więcej}}={a:b}

    Na egzaminie5 zadań, ostatnio 2024 próbny, zad. 19

Arytmetyka

Potęgi i pierwiastki

5 wpisów

Prawa działań na potęgach i pierwiastkach oraz zapis bardzo dużych i bardzo małych liczb.

  • Potęgi

    Arytmetyka · Potęgi i pierwiastki

    Wykładniki dodajesz albo odejmujesz tylko przy tej samej podstawie.

    an=a⋅a⋅…⋅a⏟n\displaystyle {a^n}={\underbrace{a\cdot a\cdot\ldots\cdot a}_{n}}am⋅an=am+n\displaystyle {a^m\cdot a^n}={a^{m+n}}am:an=am−n\displaystyle {a^m:a^n}={a^{m-n}}(am)n=am⋅n\displaystyle {(a^m)^n}={a^{m\cdot n}}an⋅bn=(a⋅b)n\displaystyle {a^n\cdot b^n}={(a\cdot b)^n}an:bn=(a:b)n\displaystyle {a^n:b^n}={(a:b)^n}
  • Notacja wykładnicza

    Arytmetyka · Potęgi i pierwiastki

    Pierwsza liczba jest co najmniej równa 1 i mniejsza od 10, a wykładnik mówi, o ile miejsc przesunąć przecinek.

    4 730 000=4,73⋅106\displaystyle {4\,730\,000}={4{,}73\cdot10^6}0,00052=5,2⋅10−4\displaystyle {0{,}00052}={5{,}2\cdot10^{-4}}

    Na egzaminiejeszcze nie

  • Pierwiastek kwadratowy i sześcienny

    Arytmetyka · Potęgi i pierwiastki

    Pierwiastek kwadratowy liczysz tylko z liczby nieujemnej, a sześcienny także z ujemnej.

    81=9, \displaystyle {\sqrt{81}}={9},\ bo 92=81\displaystyle {\text{bo }9^2}={81}−1253=−5\displaystyle {\sqrt[3]{-125}}={-5}bo (−5)3=−125\displaystyle {\text{bo }(-5)^3}={-125}
  • Działania na pierwiastkach

    Arytmetyka · Potęgi i pierwiastki

    Pierwiastek z sumy nie jest sumą pierwiastków: 9+16=5\sqrt{9+16}=5, a nie 7.

    a⋅b=a⋅b\displaystyle {\sqrt{a\cdot b}}={\sqrt a\cdot\sqrt b}a:b=a:b\displaystyle {\sqrt{a:b}}={\sqrt a:\sqrt b}72=36⋅2=62\displaystyle {\sqrt{72}}={\sqrt{36\cdot2}}={6\sqrt2}
  • Szacowanie pierwiastka

    Arytmetyka · Potęgi i pierwiastki

    Szukasz dwóch sąsiednich kwadratów, między którymi leży liczba pod pierwiastkiem.

    72=49<60<64=82\displaystyle {7^2}={49}<{60}<{64}={8^2}7<60<8\displaystyle {7}<{\sqrt{60}}<{8}

Obliczenia procentowe

Procenty, proporcje i stosunek

6 wpisów

Trzy pytania o procent, podwyżki i obniżki oraz proporcja do zadań z życia.

  • Procent liczby

    Obliczenia procentowe · Procenty i proporcje

    Procent zamieniasz na ułamek i mnożysz przez liczbę.

    p%=p100\displaystyle {p\%}={\frac{p}{100}}15% z 240=15100⋅240=36\displaystyle {15\%\text{ z }240}={\frac{15}{100}\cdot240}={36}
  • Jakim procentem jest część

    Obliczenia procentowe · Procenty i proporcje

    Dzielisz część przez całość i mnożysz wynik przez 100%.

    częsˊcˊcałosˊcˊ⋅100%\displaystyle {\frac{\text{część}}{\text{całość}}\cdot100\%}1860⋅100%=30%\displaystyle {\frac{18}{60}\cdot100\%}={30\%}
  • Całość z procentu

    Obliczenia procentowe · Procenty i proporcje

    Gdy znasz część i jej procent, dzielisz część przez ten procent zapisany jako ułamek.

    całosˊcˊ=częsˊcˊ:p100\displaystyle {\text{całość}}={\text{część}:\frac{p}{100}}36% to 9 ⇒ 9:36100=25\displaystyle {36\%\text{ to }9}\ \Rightarrow\ {9:\frac{36}{100}}={25}
  • Podwyżka i obniżka

    Obliczenia procentowe · Procenty i proporcje

    Kolejną zmianę liczysz od nowej wartości, więc podwyżka i obniżka o ten sam procent się nie znoszą.

    o 20% taniej ⇒ 80% ceny\displaystyle {\text{o }20\%\text{ taniej}}\ \Rightarrow\ {80\%\text{ ceny}}100→+20%120→−20%96\displaystyle {100}\xrightarrow{+20\%}{120}\xrightarrow{-20\%}{96}
  • Proporcja

    Obliczenia procentowe · Procenty i proporcje

    Wielkości są wprost proporcjonalne, gdy obie rosną tyle samo razy, więc pary zapisujesz w tej samej kolejności i mnożysz na krzyż.

    4 zeszyty→12 zł\displaystyle {4\text{ zeszyty}}\to{12\text{ zł}}7 zeszytoˊw→x\displaystyle {7\text{ zeszytów}}\to {x}4x=7⋅12 ⇒ x=21\displaystyle {4x}={7\cdot12}\ \Rightarrow\ {x}={21}
  • Podział w stosunku

    Obliczenia procentowe · Procenty i proporcje

    Dodajesz liczby ze stosunku, liczysz jedną część i mnożysz ją przez liczbę części.

    120 w stosunku 2:3\displaystyle {120\text{ w stosunku }2:3}120:(2+3)=24\displaystyle {120:(2+3)}={24}2⋅24=48\displaystyle {2\cdot24}={48}3⋅24=72\displaystyle {3\cdot24}={72}

    Na egzaminie6 zadań, ostatnio 2026 dod., zad. 2

Algebra

Wyrażenia i równania

2 wpisy

Porządkowanie wyrażeń i rozwiązywanie równań pierwszego stopnia.

  • Wyrażenia algebraiczne

    Algebra · Wyrażenia i równania

    Liczbę ujemną podstawiasz w nawiasie: dla x=−3x=-3 masz x2=(−3)2=9x^2=(-3)^2=9.

    3x+2x=5x\displaystyle {3x+2x}={5x}a(b+c)=ab+ac\displaystyle {a(b+c)}={ab+ac}−(a−b)=−a+b\displaystyle {-(a-b)}={-a+b}(a+b)(c+d)=ac+ad+bc+bd\displaystyle {(a+b)(c+d)}={ac+ad+bc+bd}

    Na egzaminie12 zadań, ostatnio 2026, zad. 8

  • Równania i przekształcanie wzorów

    Algebra · Wyrażenia i równania

    Po obu stronach wykonujesz to samo działanie, a mnożysz i dzielisz tylko przez liczbę różną od 0.

    3x−5=16/+53x=21/:3x=7\displaystyle \begin{aligned}3x-5&=16&&/+5\\3x&=21&&/:3\\x&=7\end{aligned}v=st ⇒ s=v⋅t\displaystyle {v}={\frac{s}{t}}\ \Rightarrow\ {s}={v\cdot t}
Jeśli chcesz więcej

Kurs z matematyki

Zobacz kurs

Geometria

Kąty i własności figur

8 wpisów

Zależności między kątami i bokami, od których zaczyna się rozwiązanie.

  • Kąty przyległe i wierzchołkowe

    Geometria · Kąty i figury

    Kąty przyległe dają razem kąt półpełny, a kąty wierzchołkowe są równe.

    α+β=180∘\displaystyle {\alpha+\beta}={180^\circ}
    • kąt prosty ma 90°90°, półpełny 180°180°, a pełny 360°360°
  • Proste równoległe i sieczna

    Geometria · Kąty i figury

    • kąty odpowiadające są równe
    • kąty naprzemianległe są równe
    • kąty jednostronne wewnętrzne dają razem 180°180°
  • Suma kątów

    Geometria · Kąty i figury

    Przekątne z jednego wierzchołka dzielą nn-kąt na n−2n-2 trójkąty.

    troˊjkąt: 180∘\displaystyle {\text{trójkąt: }180^\circ}czworokąt: 360∘\displaystyle {\text{czworokąt: }360^\circ}n-kąt: (n−2)⋅180∘\displaystyle {n\text{-kąt: }(n-2)\cdot180^\circ}

    Na egzaminie18 zadań, ostatnio 2026 dod., zad. 18

  • Własności czworokątów

    Geometria · Kąty i figury

    • równoległobok: przeciwległe boki i kąty są równe, a przekątne dzielą się na połowy
    • prostokąt: przekątne są równe
    • romb: przekątne są prostopadłe i dzielą kąty na połowy
    • trapez: kąty przy jednym ramieniu dają razem 180°180°

    Na egzaminie11 zadań, ostatnio 2025 dod., zad. 14

  • Trójkąt równoramienny i równoboczny

    Geometria · Kąty i figury

    • równoramienny: kąty przy podstawie są równe
    • równoboczny: każdy kąt ma 60°60°

    Na egzaminie18 zadań, ostatnio 2026 dod., zad. 18

  • Nierówność trójkąta

    Geometria · Kąty i figury

    Równość zachodzi, gdy BB leży na odcinku ACAC, więc trójkąt zbudujesz tylko wtedy, gdy suma dwóch krótszych boków jest większa od najdłuższego.

    AB+BC≥AC\displaystyle {AB+BC}\ge {AC}

    Na egzaminie5 zadań, ostatnio 2024 próbny, zad. 12

  • Cechy przystawania trójkątów

    Geometria · Kąty i figury

    Trzy równe kąty nie wystarczą, bo trójkąty mogą mieć różne rozmiary.

    • BBB: trzy pary równych boków
    • BKB: dwa boki i kąt między nimi
    • KBK: bok i dwa kąty przy nim
  • Twierdzenie Pitagorasa

    Geometria · Kąty i figury

    Działa tylko w trójkącie prostokątnym, a cc to przeciwprostokątna naprzeciw kąta prostego.

    a2+b2=c2\displaystyle {a^2+b^2}={c^2}

    Na egzaminie10 zadań, ostatnio 2026, zad. 12

Geometria

Pola, obwody, koło i okrąg

9 wpisów

Pola i obwody figur płaskich, długość okręgu i pole koła.

  • Kwadrat i prostokąt

    Geometria · Pola i obwody

    Pierwsza linijka to kwadrat o boku aa, druga prostokąt o bokach aa i bb.

    P=a2,\displaystyle {P}={a^2},\quad O=4a\displaystyle {O}={4a}P=a⋅b,\displaystyle {P}={a\cdot b},\quad O=2a+2b\displaystyle {O}={2a+2b}
  • Trójkąt

    Geometria · Pola i obwody

    Wysokość hh jest prostopadła do boku aa, na który ją opuszczasz.

    P=a⋅h2\displaystyle {P}={\frac{a\cdot h}{2}}O=a+b+c\displaystyle {O}={a+b+c}

    Na egzaminie21 zadań, ostatnio 2026 dod., zad. 12

  • Równoległobok

    Geometria · Pola i obwody

    Wysokość opuszczasz prostopadle na bok aa albo na jego przedłużenie.

    P=a⋅h,\displaystyle {P}={a\cdot h},\quad O=2a+2b\displaystyle {O}={2a+2b}

    Na egzaminie4 zadania, ostatnio 2026 dod., zad. 12

  • Romb

    Geometria · Pola i obwody

    ee i ff to długości całych przekątnych.

    P=a⋅h=e⋅f2\displaystyle {P}={a\cdot h}={\frac{e\cdot f}{2}}O=4a\displaystyle {O}={4a}
  • Trapez

    Geometria · Pola i obwody

    aa i bb to podstawy, czyli boki równoległe, a hh jest do nich prostopadła.

    P=(a+b)⋅h2\displaystyle {P}={\frac{(a+b)\cdot h}{2}}
  • Figura złożona

    Geometria · Pola i obwody

    • Pole: dzielisz figurę na znane części i dodajesz ich pola albo odejmujesz brakujący kawałek od większej figury.
    • Obwód: dodajesz tylko odcinki, które leżą na zewnętrznym brzegu.

    Na egzaminie5 zadań, ostatnio 2025, zad. 20

  • Koło i okrąg

    Geometria · Pola i obwody

    Promień z długości okręgu to r=L:2πr=L:2\pi, więc przy L=10πL=10\pi masz r=5r=5.

    d=2r\displaystyle {d}={2r}L=2πr\displaystyle {L}={2\pi r}P=πr2\displaystyle {P}={\pi r^2}
  • Promień, średnica i cięciwa

    Geometria · Pola i obwody

    • Średnica to najdłuższa cięciwa i ma długość 2r2r.
    • Prosta ze środka prostopadła do cięciwy dzieli ją na połowy.
  • Skróty z Pitagorasa

    Geometria · Pola i obwody

    To przekątna kwadratu oraz wysokość i pole trójkąta równobocznego, a każdy z tych wzorów wyprowadzisz z Pitagorasa.

    d=a2\displaystyle {d}={a\sqrt2}h=a32\displaystyle {h}={\frac{a\sqrt3}{2}}P=a234\displaystyle {P}={\frac{a^2\sqrt3}{4}}

    Na egzaminie1 zadanie, ostatnio 2022 dod., zad. 13

Geometria przestrzenna

Graniastosłupy i ostrosłupy

5 wpisów

Objętość i pole powierzchni brył, które liczysz na egzaminie.

  • Sześcian

    Geometria przestrzenna · Bryły

    Sześcian ma 12 krawędzi długości aa, więc ich suma to 12a12a.

    V=a3,\displaystyle {V}={a^3},\quad Pc=6a2\displaystyle {P_c}={6a^2}

    Na egzaminie10 zadań, ostatnio 2026 dod., zad. 14

  • Prostopadłościan

    Geometria przestrzenna · Bryły

    Suma wszystkich krawędzi to 4a+4b+4c4a+4b+4c.

    V=a⋅b⋅c\displaystyle {V}={a\cdot b\cdot c}Pc=2ab+2ac+2bc\displaystyle {P_c}={2ab+2ac+2bc}

    Na egzaminie19 zadań, ostatnio 2026 dod., zad. 14

  • Graniastosłup prosty

    Geometria przestrzenna · Bryły

    Pole powierzchni to suma pól wszystkich ścian z siatki, a HH to wysokość bryły.

    V=Pp⋅H\displaystyle {V}={P_p\cdot H}Pb=Op⋅H\displaystyle {P_b}={O_p\cdot H}Pc=2Pp+Pb\displaystyle {P_c}={2P_p+P_b}
  • Ostrosłup

    Geometria przestrzenna · Bryły

    HH to odcinek z wierzchołka prostopadły do podstawy, a nie krawędź boczna.

    V=13Pp⋅H\displaystyle {V}={\frac13P_p\cdot H}Pc=Pp+Pb\displaystyle {P_c}={P_p+P_b}

    Na egzaminie9 zadań, ostatnio 2026, zad. 18

  • Wierzchołki, krawędzie i ściany

    Geometria przestrzenna · Bryły

    Na przykład graniastosłup pięciokątny ma 10 wierzchołków, 15 krawędzi i 7 ścian.

    • graniastosłup nn-kątny: 2n2n wierzchołków, 3n3n krawędzi, n+2n+2 ścian
    • ostrosłup nn-kątny: n+1n+1 wierzchołków, 2n2n krawędzi, n+1n+1 ścian

    Na egzaminie16 zadań, ostatnio 2026 dod., zad. 20

Geometria na płaszczyźnie

Układ współrzędnych i oś liczbowa

5 wpisów

Punkty i odcinki w układzie współrzędnych oraz zbiory liczb na osi.

  • Punkt w układzie współrzędnych

    Geometria na płaszczyźnie · Współrzędne i oś

    Najpierw odczytujesz xx na osi poziomej, potem yy na pionowej, a ruch w lewo albo w dół odejmuje.

    A=(x, y)\displaystyle {A}={(x,\,y)}

    Na egzaminie4 zadania, ostatnio 2025, zad. 14

  • Środek odcinka

    Geometria na płaszczyźnie · Współrzędne i oś

    Drugi koniec odcinka liczysz z tego samego wzoru, osobno dla xx i dla yy: przy A=(2,−1)A=(2,-1) i S=(5,3)S=(5,3) wychodzi B=(8,7)B=(8,7).

    xS=xA+xB2,\displaystyle {x_S}={\frac{x_A+x_B}{2}},\quad yS=yA+yB2\displaystyle {y_S}={\frac{y_A+y_B}{2}}2+xB2=5 ⇒ xB=8\displaystyle {\frac{2+x_B}{2}}={5}\ \Rightarrow\ {x_B}={8}
  • Długość odcinka

    Geometria na płaszczyźnie · Współrzędne i oś

    Ukośny odcinek to przeciwprostokątna trójkąta z kratek, więc liczysz go z Pitagorasa.

    ∣AB∣=∣xB−xA∣ (poziomy)\displaystyle {|AB|}={|x_B-x_A|\ \text{(poziomy)}}∣AB∣2=32+42 ⇒ ∣AB∣=5\displaystyle {|AB|^2}={3^2+4^2}\ \Rightarrow\ {|AB|}={5}

    Na egzaminie2 zadania, ostatnio 2026 dod., zad. 11

  • Odstępy na osi liczbowej

    Geometria na płaszczyźnie · Współrzędne i oś

    Liczysz odstępy między kreskami, a nie same kreski, jeden odstęp oznaczasz przez xx i układasz równanie.

    5x=21−6x=3\displaystyle \begin{aligned}5x&=21-6\\x&=3\end{aligned}
  • Zbiór liczb na osi

    Geometria na płaszczyźnie · Współrzędne i oś

    Pusta kropka znaczy, że liczba graniczna nie należy do zbioru, a pełna, że należy.

    • x>1,5x>1{,}5: pusta kropka i promień w prawo
    • x≤−2x\le-2: pełna kropka i promień w lewo

    Na egzaminie3 zadania, ostatnio 2025, zad. 12

Obliczenia praktyczne

Jednostki, czas, skala i prędkość

7 wpisów

Przeliczanie jednostek, zegar i kalendarz, skala mapy i ruch.

  • Droga, prędkość i czas

    Obliczenia praktyczne · Jednostki i czas

    Przed podstawieniem ujednolicasz jednostki, a średnia prędkość to cała droga przez cały czas.

    s=v⋅t\displaystyle {s}={v\cdot t}v=st,\displaystyle {v}={\frac{s}{t}},\quad t=sv\displaystyle {t}={\frac{s}{v}}72 kmh=72 000 m3600 s=20 ms\displaystyle {72\,\tfrac{\text{km}}{\text{h}}}={\frac{72\,000\text{ m}}{3600\text{ s}}}={20\,\tfrac{\text{m}}{\text{s}}}
  • Czas i zegar

    Obliczenia praktyczne · Jednostki i czas

    • 1,51{,}5 h to 1 h 30 min, a nie 1 h 50 min.
    • Od 13:47 do 16:18: 13 min do 14:00, 2 h do 16:00 i 18 min, razem 2 h 31 min.
    1 h=60 min=3600 s\displaystyle {1\text{ h}}={60\text{ min}}={3600\text{ s}}1 doba=24 h\displaystyle {1\text{ doba}}={24\text{ h}}
  • Kalendarz

    Obliczenia praktyczne · Jednostki i czas

    • 30 dni mają kwiecień, czerwiec, wrzesień i listopad, luty ma 28 albo 29, a reszta 31.
    • Rok przestępny dzieli się przez 4, ale rok kończący stulecie musi dzielić się przez 400.
    • Dzień tygodnia przesuwa się o resztę z dzielenia liczby dni przez 7.

    Na egzaminie2 zadania, ostatnio 2020 dod., zad. 19

  • Długość i masa

    Obliczenia praktyczne · Jednostki i czas

    1 cm to 10 mm, więc 1 m ma 1000 mm.

    1 km=1000 m\displaystyle {1\text{ km}}={1000\text{ m}}1 m=10 dm=100 cm\displaystyle {1\text{ m}}={10\text{ dm}}={100\text{ cm}}1 t=1000 kg\displaystyle {1\text{ t}}={1000\text{ kg}}1 kg=100 dag=1000 g\displaystyle {1\text{ kg}}={100\text{ dag}}={1000\text{ g}}
  • Jednostki pola

    Obliczenia praktyczne · Jednostki i czas

    Gdy boki są w różnych jednostkach, najpierw zamień długości, a dopiero potem licz pole, bo jednostek pola na egzaminie nie zamieniasz.

    1 a=100 m2\displaystyle {1\text{ a}}={100\text{ m}^2}1 ha=100 a=10 000 m2\displaystyle {1\text{ ha}}={100\text{ a}}={10\,000\text{ m}^2}
  • Objętość i pojemność

    Obliczenia praktyczne · Jednostki i czas

    Przelicznik długości podnosisz do sześcianu: 1 dm3=1000 cm31\text{ dm}^3=1000\text{ cm}^3.

    1 dm3=1 l=1000 ml\displaystyle {1\text{ dm}^3}={1\text{ l}}={1000\text{ ml}}1 cm3=1 ml\displaystyle {1\text{ cm}^3}={1\text{ ml}}1 m3=1000 l\displaystyle {1\text{ m}^3}={1000\text{ l}}
  • Skala

    Obliczenia praktyczne · Jednostki i czas

    W skali 1:n1:n odległość w terenie jest nn razy większa niż na mapie.

    skala 1:50 000\displaystyle {\text{skala }1:50\,000}3 cm⋅50 000=150 000 cm=1,5 km\displaystyle {3\text{ cm}\cdot50\,000}={150\,000\text{ cm}}={1{,}5\text{ km}}

Statystyka i prawdopodobieństwo

Średnia, diagram kołowy i prawdopodobieństwo

3 wpisy

Średnia arytmetyczna, diagram kołowy i proste doświadczenia losowe.

  • Średnia arytmetyczna

    Statystyka i prawdopodobieństwo · Dane i losowość

    Brakującą liczbę znajdziesz z sumy wszystkich danych, a powtarzającą się wartość mnożysz przez liczbę jej wystąpień.

    sˊrednia=suma danychliczba danych\displaystyle {\text{średnia}}={\frac{\text{suma danych}}{\text{liczba danych}}}suma=sˊrednia⋅liczba danych\displaystyle {\text{suma}}={\text{średnia}}\cdot\allowbreak {\text{liczba danych}}2⋅3+3⋅52+3=4,2\displaystyle {\frac{2\cdot3+3\cdot5}{2+3}}={4{,}2}
  • Diagram kołowy

    Statystyka i prawdopodobieństwo · Dane i losowość

    Kąt wycinka liczysz tak samo jak procent z całości, bo całe koło to 360°360°.

    100%=360∘\displaystyle {100\%}={360^\circ}1%=3,6∘\displaystyle {1\%}={3{,}6^\circ}25%=90∘\displaystyle {25\%}={90^\circ}

    Na egzaminie1 zadanie, ostatnio 2021 dod., zad. 1

  • Prawdopodobieństwo

    Statystyka i prawdopodobieństwo · Dane i losowość

    Wzór działa, gdy każdy wynik jest jednakowo możliwy, jak ścianki kostki, a prawdopodobieństwo zawsze leży między 0 a 1.

    P=sprzyjającewszystkie\displaystyle {P}={\frac{\text{sprzyjające}}{\text{wszystkie}}}P(5 lub 6)=26=13\displaystyle {P(5\text{ lub }6)}={\frac26}={\frac13}

Poza zakresem E8

Tego nie musisz dokładać

Te tematy znajdziesz w innych kartach wzorów i podręcznikach, ale na egzaminie ósmoklasisty do 2030 r. nie są potrzebne.

Wzory na walec, stożek i kulę
Na aktualnym E8 trzeba rozpoznawać te bryły, ale nie obliczać ich objętości ani pól powierzchni.
Ogólne prawa potęg o wykładniku ujemnym
Nie są osobnym działem aktualnego E8. Ujemny wykładnik występuje w wymaganej notacji a·10ᵏ.
Mediana i zaawansowana statystyka
Aktualny zakres wymaga średniej arytmetycznej, odczytu danych i diagramów, ale nie mediany.
Trygonometria, Tales i podobieństwo
Nie należą do podstawy obowiązującej na E8 w latach 2027-2030.
Wzór kwadratowy i układy równań
Na E8 rozwiązujesz równania pierwszego stopnia z jedną niewiadomą.
Twierdzenie odwrotne do Pitagorasa
Aktualna podstawa wymaga twierdzenia Pitagorasa, ale jawnie nie wymaga twierdzenia odwrotnego.

Źródła

Skąd ten zakres?

Karta obejmuje wzory i reguły z podstawy programowej, na której CKE opiera egzamin. Sprawdziliśmy ją na 420 zadaniach z arkuszy CKE, także próbnych i dodatkowych.

Matematyka · egzamin ósmoklasisty 2027

Karta wzorów E8

62 wzory i reguły · podstawa programowa z 2024 r.

Liczby, ułamki i podzielność

Kolejność działań

  • 1. nawiasy, 2. potęgi i pierwiastki, 3. mnożenie i dzielenie, 4. dodawanie i odejmowanie
a+b=b+a\displaystyle {a+b}={b+a}a⋅b=b⋅a\displaystyle {a\cdot b}={b\cdot a}(a+b)+c=a+(b+c)\displaystyle {(a+b)+c}={a+(b+c)}

Działania z jednego poziomu wykonujesz od lewej do prawej, a przestawiać wolno tylko składniki i czynniki.

Liczby ujemne

  • dodawanie przy różnych znakach: od większej odległości od zera odejmujesz mniejszą, a znak bierzesz od liczby dalszej od zera
  • mnożenie i dzielenie: jednakowe znaki dają plus, a różne dają minus
−17+19=2,\displaystyle {-17+19}={2},\quad −16+8=−8\displaystyle {-16+8}={-8}(−3)⋅(−2)=6,\displaystyle {(-3)\cdot(-2)}={6},\quad (−6):2=−3\displaystyle {(-6):2}={-3}

Wartość bezwzględna

∣−7∣=7,\displaystyle {|-7|}={7},\quad ∣7∣=7\displaystyle {|7|}={7}

To odległość liczby od zera na osi liczbowej, więc nigdy nie jest ujemna.

Ułamki zwykłe

ab=a⋅kb⋅k\displaystyle {\frac{a}{b}}={\frac{a\cdot k}{b\cdot k}}\quad(k≠0)\displaystyle {(k\ne0)}12+13=36+26=56\displaystyle {\frac12+\frac13}={\frac36+\frac26}={\frac56}ab⋅cd=a⋅cb⋅d\displaystyle {\frac{a}{b}\cdot\frac{c}{d}}={\frac{a\cdot c}{b\cdot d}}ab:cd=ab⋅dc\displaystyle {\frac{a}{b}:\frac{c}{d}}={\frac{a}{b}\cdot\frac{d}{c}}

Dodajesz i odejmujesz dopiero przy wspólnym mianowniku, a dzielisz, mnożąc przez odwrotność.

Ułamki dziesiętne

  • Dodawanie i odejmowanie: przecinek pod przecinkiem.
  • Mnożenie: w wyniku tyle cyfr po przecinku, ile łącznie w obu czynnikach.
  • Dzielenie: przesuwasz przecinek w obu liczbach, aż dzielnik będzie całkowity.
4,8:0,06=480:6=80\displaystyle {4{,}8:0{,}06}={480:6}={80}

Ułamek liczby i całość

35 z 40=35⋅40=24\displaystyle {\frac35\text{ z }40}={\frac35\cdot40}={24}całosˊcˊ=24:35=40\displaystyle {\text{całość}}={24:\frac35}={40}

Część liczysz mnożeniem przez ułamek, a całość dzieleniem przez ten ułamek.

Cechy podzielności

  • przez 2: ostatnia cyfra jest parzysta
  • przez 3: suma cyfr dzieli się przez 3
  • przez 9: suma cyfr dzieli się przez 9
  • przez 4: liczba z dwóch ostatnich cyfr dzieli się przez 4
  • przez 5: ostatnia cyfra to 0 lub 5
  • przez 10: ostatnia cyfra to 0
  • przez 100: dwie ostatnie cyfry to 00

Dzielenie z resztą

47=6⋅7+5\displaystyle {47}={6\cdot7+5}

Dzielna to dzielnik razy wynik plus reszta, a reszta jest zawsze mniejsza od dzielnika.

NWD i NWW

24=2⋅2⋅2⋅3\displaystyle {24}={2\cdot2\cdot2\cdot3}36=2⋅2⋅3⋅3\displaystyle {36}={2\cdot2\cdot3\cdot3}NWD=2⋅2⋅3=12\displaystyle {\text{NWD}}={2\cdot2\cdot3}={12}NWW=2⋅2⋅2⋅3⋅3=72\displaystyle {\text{NWW}}={2\cdot2\cdot2\cdot3\cdot3}={72}

NWD to iloczyn wspólnych czynników, a NWW to iloczyn wszystkich czynników, w którym wspólne liczysz raz.

Liczby rzymskie

I=1, \displaystyle {\text{I}}={1},\ V=5, \displaystyle {\text{V}}={5},\ X=10\displaystyle {\text{X}}={10}L=50, \displaystyle {\text{L}}={50},\ C=100\displaystyle {\text{C}}={100}D=500, \displaystyle {\text{D}}={500},\ M=1000\displaystyle {\text{M}}={1000}
  • Mniejszy znak przed większym odejmujesz: IV = 4, IX = 9, XL = 40, XC = 90, CD = 400, CM = 900.

Znaki zapisujesz od największego i żaden nie stoi więcej niż trzy razy z rzędu, np. MMXXVII = 2027.

Zaokrąglanie

18,746≈18,75\displaystyle {18{,}746}\approx{18{,}75}198⋅51≈200⋅50=10 000\displaystyle {198\cdot51}\approx{200\cdot50}={10\,000}

Gdy pierwsza odrzucana cyfra to od 0 do 4, zaokrąglasz w dół, a od 5 do 9 w górę.

O ile i ile razy

o ile więcej=a−b\displaystyle {\text{o ile więcej}}={a-b}ile razy więcej=a:b\displaystyle {\text{ile razy więcej}}={a:b}

12 to o 8 więcej niż 4 i zarazem 3 razy więcej niż 4.

Potęgi i pierwiastki

Potęgi

an=a⋅a⋅…⋅a⏟n\displaystyle {a^n}={\underbrace{a\cdot a\cdot\ldots\cdot a}_{n}}am⋅an=am+n\displaystyle {a^m\cdot a^n}={a^{m+n}}am:an=am−n\displaystyle {a^m:a^n}={a^{m-n}}(am)n=am⋅n\displaystyle {(a^m)^n}={a^{m\cdot n}}an⋅bn=(a⋅b)n\displaystyle {a^n\cdot b^n}={(a\cdot b)^n}an:bn=(a:b)n\displaystyle {a^n:b^n}={(a:b)^n}

Wykładniki dodajesz albo odejmujesz tylko przy tej samej podstawie.

Notacja wykładnicza

4 730 000=4,73⋅106\displaystyle {4\,730\,000}={4{,}73\cdot10^6}0,00052=5,2⋅10−4\displaystyle {0{,}00052}={5{,}2\cdot10^{-4}}

Pierwsza liczba jest co najmniej równa 1 i mniejsza od 10, a wykładnik mówi, o ile miejsc przesunąć przecinek.

Pierwiastek kwadratowy i sześcienny

81=9, \displaystyle {\sqrt{81}}={9},\ bo 92=81\displaystyle {\text{bo }9^2}={81}−1253=−5\displaystyle {\sqrt[3]{-125}}={-5}bo (−5)3=−125\displaystyle {\text{bo }(-5)^3}={-125}

Pierwiastek kwadratowy liczysz tylko z liczby nieujemnej, a sześcienny także z ujemnej.

Działania na pierwiastkach

a⋅b=a⋅b\displaystyle {\sqrt{a\cdot b}}={\sqrt a\cdot\sqrt b}a:b=a:b\displaystyle {\sqrt{a:b}}={\sqrt a:\sqrt b}72=36⋅2=62\displaystyle {\sqrt{72}}={\sqrt{36\cdot2}}={6\sqrt2}

Pierwiastek z sumy nie jest sumą pierwiastków: 9+16=5\sqrt{9+16}=5, a nie 7.

Szacowanie pierwiastka

72=49<60<64=82\displaystyle {7^2}={49}<{60}<{64}={8^2}7<60<8\displaystyle {7}<{\sqrt{60}}<{8}

Szukasz dwóch sąsiednich kwadratów, między którymi leży liczba pod pierwiastkiem.

Procenty, proporcje i stosunek

Procent liczby

p%=p100\displaystyle {p\%}={\frac{p}{100}}15% z 240=15100⋅240=36\displaystyle {15\%\text{ z }240}={\frac{15}{100}\cdot240}={36}

Procent zamieniasz na ułamek i mnożysz przez liczbę.

Jakim procentem jest część

częsˊcˊcałosˊcˊ⋅100%\displaystyle {\frac{\text{część}}{\text{całość}}\cdot100\%}1860⋅100%=30%\displaystyle {\frac{18}{60}\cdot100\%}={30\%}

Dzielisz część przez całość i mnożysz wynik przez 100%.

Całość z procentu

całosˊcˊ=częsˊcˊ:p100\displaystyle {\text{całość}}={\text{część}:\frac{p}{100}}36% to 9 ⇒ 9:36100=25\displaystyle {36\%\text{ to }9}\ \Rightarrow\ {9:\frac{36}{100}}={25}

Gdy znasz część i jej procent, dzielisz część przez ten procent zapisany jako ułamek.

Podwyżka i obniżka

o 20% taniej ⇒ 80% ceny\displaystyle {\text{o }20\%\text{ taniej}}\ \Rightarrow\ {80\%\text{ ceny}}100→+20%120→−20%96\displaystyle {100}\xrightarrow{+20\%}{120}\xrightarrow{-20\%}{96}

Kolejną zmianę liczysz od nowej wartości, więc podwyżka i obniżka o ten sam procent się nie znoszą.

Proporcja

4 zeszyty→12 zł\displaystyle {4\text{ zeszyty}}\to{12\text{ zł}}7 zeszytoˊw→x\displaystyle {7\text{ zeszytów}}\to {x}4x=7⋅12 ⇒ x=21\displaystyle {4x}={7\cdot12}\ \Rightarrow\ {x}={21}

Wielkości są wprost proporcjonalne, gdy obie rosną tyle samo razy, więc pary zapisujesz w tej samej kolejności i mnożysz na krzyż.

Podział w stosunku

120 w stosunku 2:3\displaystyle {120\text{ w stosunku }2:3}120:(2+3)=24\displaystyle {120:(2+3)}={24}2⋅24=48\displaystyle {2\cdot24}={48}3⋅24=72\displaystyle {3\cdot24}={72}

Dodajesz liczby ze stosunku, liczysz jedną część i mnożysz ją przez liczbę części.

Wyrażenia i równania

Wyrażenia algebraiczne

3x+2x=5x\displaystyle {3x+2x}={5x}a(b+c)=ab+ac\displaystyle {a(b+c)}={ab+ac}−(a−b)=−a+b\displaystyle {-(a-b)}={-a+b}(a+b)(c+d)=ac+ad+bc+bd\displaystyle {(a+b)(c+d)}={ac+ad+bc+bd}

Liczbę ujemną podstawiasz w nawiasie: dla x=−3x=-3 masz x2=(−3)2=9x^2=(-3)^2=9.

Równania i przekształcanie wzorów

3x−5=16/+53x=21/:3x=7\displaystyle \begin{aligned}3x-5&=16&&/+5\\3x&=21&&/:3\\x&=7\end{aligned}v=st ⇒ s=v⋅t\displaystyle {v}={\frac{s}{t}}\ \Rightarrow\ {s}={v\cdot t}

Po obu stronach wykonujesz to samo działanie, a mnożysz i dzielisz tylko przez liczbę różną od 0.

Kąty i własności figur

Kąty przyległe i wierzchołkowe

α+β=180∘\displaystyle {\alpha+\beta}={180^\circ}
  • kąt prosty ma 90°90°, półpełny 180°180°, a pełny 360°360°

Kąty przyległe dają razem kąt półpełny, a kąty wierzchołkowe są równe.

Proste równoległe i sieczna

  • kąty odpowiadające są równe
  • kąty naprzemianległe są równe
  • kąty jednostronne wewnętrzne dają razem 180°180°

Suma kątów

troˊjkąt: 180∘\displaystyle {\text{trójkąt: }180^\circ}czworokąt: 360∘\displaystyle {\text{czworokąt: }360^\circ}n-kąt: (n−2)⋅180∘\displaystyle {n\text{-kąt: }(n-2)\cdot180^\circ}

Przekątne z jednego wierzchołka dzielą nn-kąt na n−2n-2 trójkąty.

Własności czworokątów

  • równoległobok: przeciwległe boki i kąty są równe, a przekątne dzielą się na połowy
  • prostokąt: przekątne są równe
  • romb: przekątne są prostopadłe i dzielą kąty na połowy
  • trapez: kąty przy jednym ramieniu dają razem 180°180°

Trójkąt równoramienny i równoboczny

  • równoramienny: kąty przy podstawie są równe
  • równoboczny: każdy kąt ma 60°60°

Nierówność trójkąta

AB+BC≥AC\displaystyle {AB+BC}\ge {AC}

Równość zachodzi, gdy BB leży na odcinku ACAC, więc trójkąt zbudujesz tylko wtedy, gdy suma dwóch krótszych boków jest większa od najdłuższego.

Cechy przystawania trójkątów

  • BBB: trzy pary równych boków
  • BKB: dwa boki i kąt między nimi
  • KBK: bok i dwa kąty przy nim

Trzy równe kąty nie wystarczą, bo trójkąty mogą mieć różne rozmiary.

Twierdzenie Pitagorasa

a2+b2=c2\displaystyle {a^2+b^2}={c^2}

Działa tylko w trójkącie prostokątnym, a cc to przeciwprostokątna naprzeciw kąta prostego.

Pola, obwody, koło i okrąg

Kwadrat i prostokąt

P=a2,\displaystyle {P}={a^2},\quad O=4a\displaystyle {O}={4a}P=a⋅b,\displaystyle {P}={a\cdot b},\quad O=2a+2b\displaystyle {O}={2a+2b}

Pierwsza linijka to kwadrat o boku aa, druga prostokąt o bokach aa i bb.

Trójkąt

P=a⋅h2\displaystyle {P}={\frac{a\cdot h}{2}}O=a+b+c\displaystyle {O}={a+b+c}

Wysokość hh jest prostopadła do boku aa, na który ją opuszczasz.

Równoległobok

P=a⋅h,\displaystyle {P}={a\cdot h},\quad O=2a+2b\displaystyle {O}={2a+2b}

Wysokość opuszczasz prostopadle na bok aa albo na jego przedłużenie.

Romb

P=a⋅h=e⋅f2\displaystyle {P}={a\cdot h}={\frac{e\cdot f}{2}}O=4a\displaystyle {O}={4a}

ee i ff to długości całych przekątnych.

Trapez

P=(a+b)⋅h2\displaystyle {P}={\frac{(a+b)\cdot h}{2}}

aa i bb to podstawy, czyli boki równoległe, a hh jest do nich prostopadła.

Figura złożona

  • Pole: dzielisz figurę na znane części i dodajesz ich pola albo odejmujesz brakujący kawałek od większej figury.
  • Obwód: dodajesz tylko odcinki, które leżą na zewnętrznym brzegu.

Koło i okrąg

d=2r\displaystyle {d}={2r}L=2πr\displaystyle {L}={2\pi r}P=πr2\displaystyle {P}={\pi r^2}

Promień z długości okręgu to r=L:2πr=L:2\pi, więc przy L=10πL=10\pi masz r=5r=5.

Promień, średnica i cięciwa

  • Średnica to najdłuższa cięciwa i ma długość 2r2r.
  • Prosta ze środka prostopadła do cięciwy dzieli ją na połowy.

Skróty z Pitagorasa

d=a2\displaystyle {d}={a\sqrt2}h=a32\displaystyle {h}={\frac{a\sqrt3}{2}}P=a234\displaystyle {P}={\frac{a^2\sqrt3}{4}}

To przekątna kwadratu oraz wysokość i pole trójkąta równobocznego, a każdy z tych wzorów wyprowadzisz z Pitagorasa.

Graniastosłupy i ostrosłupy

Sześcian

V=a3,\displaystyle {V}={a^3},\quad Pc=6a2\displaystyle {P_c}={6a^2}

Sześcian ma 12 krawędzi długości aa, więc ich suma to 12a12a.

Prostopadłościan

V=a⋅b⋅c\displaystyle {V}={a\cdot b\cdot c}Pc=2ab+2ac+2bc\displaystyle {P_c}={2ab+2ac+2bc}

Suma wszystkich krawędzi to 4a+4b+4c4a+4b+4c.

Graniastosłup prosty

V=Pp⋅H\displaystyle {V}={P_p\cdot H}Pb=Op⋅H\displaystyle {P_b}={O_p\cdot H}Pc=2Pp+Pb\displaystyle {P_c}={2P_p+P_b}

Pole powierzchni to suma pól wszystkich ścian z siatki, a HH to wysokość bryły.

Ostrosłup

V=13Pp⋅H\displaystyle {V}={\frac13P_p\cdot H}Pc=Pp+Pb\displaystyle {P_c}={P_p+P_b}

HH to odcinek z wierzchołka prostopadły do podstawy, a nie krawędź boczna.

Wierzchołki, krawędzie i ściany

  • graniastosłup nn-kątny: 2n2n wierzchołków, 3n3n krawędzi, n+2n+2 ścian
  • ostrosłup nn-kątny: n+1n+1 wierzchołków, 2n2n krawędzi, n+1n+1 ścian

Na przykład graniastosłup pięciokątny ma 10 wierzchołków, 15 krawędzi i 7 ścian.

Układ współrzędnych i oś liczbowa

Punkt w układzie współrzędnych

A=(x, y)\displaystyle {A}={(x,\,y)}

Najpierw odczytujesz xx na osi poziomej, potem yy na pionowej, a ruch w lewo albo w dół odejmuje.

Środek odcinka

xS=xA+xB2,\displaystyle {x_S}={\frac{x_A+x_B}{2}},\quad yS=yA+yB2\displaystyle {y_S}={\frac{y_A+y_B}{2}}2+xB2=5 ⇒ xB=8\displaystyle {\frac{2+x_B}{2}}={5}\ \Rightarrow\ {x_B}={8}

Drugi koniec odcinka liczysz z tego samego wzoru, osobno dla xx i dla yy: przy A=(2,−1)A=(2,-1) i S=(5,3)S=(5,3) wychodzi B=(8,7)B=(8,7).

Długość odcinka

∣AB∣=∣xB−xA∣ (poziomy)\displaystyle {|AB|}={|x_B-x_A|\ \text{(poziomy)}}∣AB∣2=32+42 ⇒ ∣AB∣=5\displaystyle {|AB|^2}={3^2+4^2}\ \Rightarrow\ {|AB|}={5}

Ukośny odcinek to przeciwprostokątna trójkąta z kratek, więc liczysz go z Pitagorasa.

Odstępy na osi liczbowej

5x=21−6x=3\displaystyle \begin{aligned}5x&=21-6\\x&=3\end{aligned}

Liczysz odstępy między kreskami, a nie same kreski, jeden odstęp oznaczasz przez xx i układasz równanie.

Zbiór liczb na osi

  • x>1,5x>1{,}5: pusta kropka i promień w prawo
  • x≤−2x\le-2: pełna kropka i promień w lewo

Pusta kropka znaczy, że liczba graniczna nie należy do zbioru, a pełna, że należy.

Jednostki, czas, skala i prędkość

Droga, prędkość i czas

s=v⋅t\displaystyle {s}={v\cdot t}v=st,\displaystyle {v}={\frac{s}{t}},\quad t=sv\displaystyle {t}={\frac{s}{v}}72 kmh=72 000 m3600 s=20 ms\displaystyle {72\,\tfrac{\text{km}}{\text{h}}}={\frac{72\,000\text{ m}}{3600\text{ s}}}={20\,\tfrac{\text{m}}{\text{s}}}

Przed podstawieniem ujednolicasz jednostki, a średnia prędkość to cała droga przez cały czas.

Czas i zegar

1 h=60 min=3600 s\displaystyle {1\text{ h}}={60\text{ min}}={3600\text{ s}}1 doba=24 h\displaystyle {1\text{ doba}}={24\text{ h}}
  • 1,51{,}5 h to 1 h 30 min, a nie 1 h 50 min.
  • Od 13:47 do 16:18: 13 min do 14:00, 2 h do 16:00 i 18 min, razem 2 h 31 min.

Kalendarz

  • 30 dni mają kwiecień, czerwiec, wrzesień i listopad, luty ma 28 albo 29, a reszta 31.
  • Rok przestępny dzieli się przez 4, ale rok kończący stulecie musi dzielić się przez 400.
  • Dzień tygodnia przesuwa się o resztę z dzielenia liczby dni przez 7.

Długość i masa

1 km=1000 m\displaystyle {1\text{ km}}={1000\text{ m}}1 m=10 dm=100 cm\displaystyle {1\text{ m}}={10\text{ dm}}={100\text{ cm}}1 t=1000 kg\displaystyle {1\text{ t}}={1000\text{ kg}}1 kg=100 dag=1000 g\displaystyle {1\text{ kg}}={100\text{ dag}}={1000\text{ g}}

1 cm to 10 mm, więc 1 m ma 1000 mm.

Jednostki pola

1 a=100 m2\displaystyle {1\text{ a}}={100\text{ m}^2}1 ha=100 a=10 000 m2\displaystyle {1\text{ ha}}={100\text{ a}}={10\,000\text{ m}^2}

Gdy boki są w różnych jednostkach, najpierw zamień długości, a dopiero potem licz pole, bo jednostek pola na egzaminie nie zamieniasz.

Objętość i pojemność

1 dm3=1 l=1000 ml\displaystyle {1\text{ dm}^3}={1\text{ l}}={1000\text{ ml}}1 cm3=1 ml\displaystyle {1\text{ cm}^3}={1\text{ ml}}1 m3=1000 l\displaystyle {1\text{ m}^3}={1000\text{ l}}

Przelicznik długości podnosisz do sześcianu: 1 dm3=1000 cm31\text{ dm}^3=1000\text{ cm}^3.

Skala

skala 1:50 000\displaystyle {\text{skala }1:50\,000}3 cm⋅50 000=150 000 cm=1,5 km\displaystyle {3\text{ cm}\cdot50\,000}={150\,000\text{ cm}}={1{,}5\text{ km}}

W skali 1:n1:n odległość w terenie jest nn razy większa niż na mapie.

Średnia, diagram kołowy i prawdopodobieństwo

Średnia arytmetyczna

sˊrednia=suma danychliczba danych\displaystyle {\text{średnia}}={\frac{\text{suma danych}}{\text{liczba danych}}}suma=sˊrednia⋅liczba danych\displaystyle {\text{suma}}={\text{średnia}}\cdot\allowbreak {\text{liczba danych}}2⋅3+3⋅52+3=4,2\displaystyle {\frac{2\cdot3+3\cdot5}{2+3}}={4{,}2}

Brakującą liczbę znajdziesz z sumy wszystkich danych, a powtarzającą się wartość mnożysz przez liczbę jej wystąpień.

Diagram kołowy

100%=360∘\displaystyle {100\%}={360^\circ}1%=3,6∘\displaystyle {1\%}={3{,}6^\circ}25%=90∘\displaystyle {25\%}={90^\circ}

Kąt wycinka liczysz tak samo jak procent z całości, bo całe koło to 360°360°.

Prawdopodobieństwo

P=sprzyjającewszystkie\displaystyle {P}={\frac{\text{sprzyjające}}{\text{wszystkie}}}P(5 lub 6)=26=13\displaystyle {P(5\text{ lub }6)}={\frac26}={\frac13}

Wzór działa, gdy każdy wynik jest jednakowo możliwy, jak ścianki kostki, a prawdopodobieństwo zawsze leży między 0 a 1.

Na egzaminie nie dostajesz karty wzorów ani kalkulatora. Więcej: egzaminzcnb.pl/karta-wzorow

Ostatnie 14 dni

Popularne teraz

Wszystkie narzędzia