Środki stylistyczne · Klasy 7-8

Alegoria

Poznasz środek, który zawsze znaczy jedno i to samo - dla każdego czytelnika. Nauczysz się też odróżniać alegorię od symbolu, bo łatwo je pomylić.

01 · Definicja

Co to jest alegoria?

Alegoria to obraz albo postać, która oprócz znaczenia dosłownego ma jedno, utrwalone znaczenie przenośne - takie samo dla wszystkich. Lis w bajce to chytrość, kostucha to śmierć, waga to sprawiedliwość.

W jednym zdaniu

Jedno znaczenie, znane wszystkim. Wiele odczytań? To symbol, nie alegoria.

Alegoria to rozbudowana przenośnia, której znaczenie utrwaliła kultura - dlatego każdy odczytuje ją tak samo. Najczęściej spotkasz ją w bajkach: zwierzęta nie są tam zwierzętami, tylko ludzkimi cechami w przebraniu. Na egzaminie sama nazwa to za mało - liczy się funkcja, czyli wyjaśnienie, co alegoria oznacza i po co autor jej użył.

02 · Rozpoznanie

Jak rozpoznać?

Konkretne sygnały, po których wychwycisz go w tekście.

  1. Zapytaj, czy obraz albo postać znaczy coś więcej, niż pokazuje dosłownie - lis w bajce to nie opowieść o zwierzęciu, tylko o ludzkiej wadzie.

  2. Sprawdź, czy znaczenie jest jedno i utrwalone: lis = chytrość, mrówka = pracowitość, kostucha = śmierć, waga = sprawiedliwość.

  3. Zrób test wieloznaczności: jeśli różni czytelnicy odczytają obraz różnie, masz przed sobą symbol, nie alegorię.

  4. Szukaj alegorii przede wszystkim w bajkach - zwierzęta mają tam ludzkie cechy i prowadzą prosto do morału.

  5. Na egzaminie zawsze dopisz, co alegoria oznacza i po co autor jej użył - sama nazwa nie daje punktu.

03 · Odpowiedź

Jak odpowiedzieć na pytanie o funkcję

Nazwa to za mało. Napisz, co ten środek pokazuje w tym konkretnym fragmencie.

Co może pokazywać

  • Przekazuje jasny, jednoznaczny morał
  • Krytykuje ludzkie wady pod maską zwierząt lub przedmiotów
  • Zamienia trudne pojęcie (śmierć, sprawiedliwość) w jeden czytelny obraz
  • Jest zrozumiała dla wszystkich w danej kulturze - działa jak wspólny kod
  • Nadaje utworowi wymiar uniwersalny: mówi o każdym człowieku, nie o jednej osobie
Nazwa, fragment, co pokazuje w tym tekście

To alegoria: waga ma jedno, utrwalone znaczenie - sprawiedliwość. Dzięki temu odbiorca rozumie przekaz od razu, bez żadnego wyjaśnienia.

Funkcja zależy od fragmentu. Ten sam środek w innym tekście może pokazywać coś zupełnie innego.
Jeśli chcesz więcej

Kurs z polskiego

Zobacz kurs

04 · Przykłady

Przykłady z wyjaśnieniem

Najpierw proste zdania, potem fragmenty lektur. Cytaty oznaczamy jako cytat, własne zdania o lekturze jako modelowe.

Nad wejściem do prostego gmachu sądu znajduje się wielka klasyczna waga z dwiema równymi szalkami.

Nad wejściem do sądu widnieje waga - znak, który każdy odczyta jako sprawiedliwość.

Co pokazuje: jeden utrwalony znak zastępuje całe pojęcie i jest czytelny dla wszystkich

Odpowiedź do tego fragmentu: To alegoria: waga ma jedno, utrwalone znaczenie - sprawiedliwość. Dzięki temu odbiorca rozumie przekaz od razu, bez żadnego wyjaśnienia.

Mrówka niesie ziarno do spiżarni, a konik polny odpoczywa i gra na skrzypcach.

W bajce pracowita mrówka przez całe lato gromadzi zapasy, a lekkomyślny konik polny tylko gra.

Co pokazuje: zwierzę przedstawia ludzką cechę i buduje jasny morał

Odpowiedź do tego fragmentu: Mrówka to alegoria pracowitości. Bajka chwali tę cechę i zostawia czytelnikowi jednoznaczny morał: warto myśleć o przyszłości.

Spokojna symboliczna kostucha w płaszczu z kapturem i z kosą stoi na progu pokoju chorego; w głębi tylko obrys łóżka.

Na starej rycinie kostucha z kosą stoi u drzwi chorego.

Co pokazuje: jeden obraz zastępuje trudne pojęcie śmierci

Odpowiedź do tego fragmentu: Kostucha to alegoria śmierci - obraz o jednym, utrwalonym znaczeniu. Czytelnik odczytuje go natychmiast, bo zna ten znak z całej kultury.

Z lektur

Przebiegły lis patrzy pochlebnie w górę na kruka siedzącego na gałęzi.

Kruk i lis (bajki) · Ignacy Krasicki · zdanie modelowe

Chytry lis pochlebstwami namawia kruka do śpiewu - kruk otwiera dziób i traci ser.

Co pokazuje: lis o utrwalonym znaczeniu chytrości pozwala krytykować ludzką przebiegłość i próżność pod maską zwierząt

Odpowiedź do tego fragmentu: Lis to alegoria chytrości, a kruk - próżności. Dzięki alegorii Krasicki krytykuje ludzkie wady i daje czytelnikowi jasny morał: kto lubi pochlebstwa, łatwo da się oszukać.

Wysoka cicha postać Ducha Przyszłych Świąt w czarnym kapturze wskazuje palcem prosty nagrobek bez napisu.

Opowieść wigilijna · Charles Dickens · zdanie modelowe

Milczący Duch Przyszłych Świąt w czarnym kapturze przypomina kostuchę i wskazuje Scrooge'owi jego własny grób.

Co pokazuje: utrwalony obraz kostuchy pozwala pokazać śmierć bez nazywania jej wprost

Odpowiedź do tego fragmentu: Postać w kapturze to alegoria śmierci - znak o jednym, utrwalonym znaczeniu. Czytelnik od razu czuje grozę i rozumie, co czeka Scrooge'a, jeśli się nie zmieni.

W kursie

17 z 21

czyli ponad 80% środków możesz odpuścić

O tyle pojęć z podstawy programowej CKE nie zapytała ani razu w 16 arkuszach. W kursie mówię wprost, które 4 znać, a które są zapychaczem, więc nie tracisz na nie czasu.

Znaj: 4Możesz odpuścić: 17

05 · Pułapka

Odpowiedź, która traci punkt

Pod nią masz wersję, która robi to, czego chce egzaminator.

Do poprawy

Lis w bajce Krasickiego jest symbolem chytrości.

Lis w bajce Krasickiego jest alegorią chytrości - to znaczenie utrwalone, które każdy czytelnik odczyta tak samo.

Symbol można odczytać na wiele sposobów, alegorię - zawsze na jeden. Lis z bajki ma jedno, utrwalone znaczenie, więc to alegoria, nie symbol.

06 · Ćwiczenie

Minićwiczenie

Sprawdź się: jedno pytanie na raz, od razu z wyjaśnieniem.

0/3

Pytanie 1 z 3

W bajce Krasickiego chytry lis pochlebstwami wyłudza ser od próżnego kruka. Lis, którego każdy czytelnik odczytuje jako chytrość, to:

SymbolWszystkie środki na cytatach

Ostatnie 14 dni

Popularne teraz

Wszystkie narzędzia