Środki stylistyczne · Klasy 7-8

Symbol

Dowiesz się, jak rozpoznać symbol w tekście, czym różni się od alegorii i jak napisać, co symbol znaczy w konkretnym tekście.

01 · Definicja

Co to jest symbol?

Symbol to element utworu - przedmiot, postać, gest - który poza znaczeniem dosłownym niesie znaczenie ukryte. I to ukryte znaczenie da się odczytać na wiele sposobów, a każde sensowne odczytanie jest uprawnione.

W jednym zdaniu

Jedna rzecz w tekście, wiele możliwych znaczeń - i żadne nie jest jedynym słusznym.

Symbol działa na dwóch poziomach naraz: dosłownie jest zwykłym elementem świata przedstawionego, a jednocześnie odsyła do czegoś większego - idei, uczucia, wartości. Od przenośni różni go to, że nie jest tylko połączeniem słów, ale całym elementem utworu, który wraca i nabiera znaczeń. Na egzaminie nie wystarczy napisać „to symbol” - punkt dostajesz za pokazanie, co ten symbol może znaczyć i po co autor go użył.

02 · Rozpoznanie

Jak rozpoznać?

Konkretne sygnały, po których wychwycisz go w tekście.

  1. Zauważ element, który wraca w utworze albo dostaje wyjątkową uwagę - jak róża, o którą Mały Książę dba na swojej planecie.

  2. Zadaj pytanie: czy ta rzecz znaczy tu coś więcej niż dosłownie? Jeśli tekst każe ci szukać drugiego dna - to trop.

  3. Sprawdź, ile odczytań przychodzi ci do głowy. Jedno utrwalone znaczenie (lis = chytrość) to alegoria. Kilka równie dobrych (miłość? przyjaźń? odpowiedzialność?) - to symbol.

  4. Upewnij się, że każde z twoich odczytań da się obronić fragmentem tekstu, a nie tylko wyobraźnią.

03 · Odpowiedź

Jak odpowiedzieć na pytanie o funkcję

Nazwa to za mało. Napisz, co ten środek pokazuje w tym konkretnym fragmencie.

Tak pyta CKE · Kwiecień 2019, zadanie 3

Oceń prawdziwość stwierdzenia: „Wszystkie róże przedstawione w utworze Mały Książę są symbolem skromności”.

Odpowiedzi do wyboru: P (prawda) albo F (fałsz)

Rozwiąż to zadanie w arkuszu

Co może pokazywać

  • Nadaje utworowi głęboki, ukryty sens
  • Zmusza czytelnika do własnej interpretacji
  • Sprawia, że przesłanie staje się uniwersalne - dotyczy każdego, nie tylko bohatera
  • Łączy konkretny przedmiot lub gest z wielką ideą (miłość, wolność, ofiara)
  • Pozwala powiedzieć więcej, niż stoi w tekście dosłownie
Nazwa, fragment, co pokazuje w tym tekście

Słońce jest symbolem: można je odczytać jako nadzieję, odrodzenie albo zwycięstwo życia. Autor nie wskazuje jednego znaczenia, więc czytelnik sam interpretuje zakończenie.

Funkcja zależy od fragmentu. Ten sam środek w innym tekście może pokazywać coś zupełnie innego.
Jeśli chcesz więcej

Kurs z polskiego

Zobacz kurs

04 · Przykłady

Przykłady z wyjaśnieniem

Najpierw proste zdania, potem fragmenty lektur. Cytaty oznaczamy jako cytat, własne zdania o lekturze jako modelowe.

Żółte słońce wschodzi nad ruinami spalonego miasta, a między kamieniami wyrasta jeden mały pęd.

Nad ruinami spalonego miasta powoli wschodziło słońce.

Co pokazuje: słońce znaczy tu więcej niż porę dnia - może być nadzieją, nowym początkiem albo życiem silniejszym od zniszczenia

Odpowiedź do tego fragmentu: Słońce jest symbolem: można je odczytać jako nadzieję, odrodzenie albo zwycięstwo życia. Autor nie wskazuje jednego znaczenia, więc czytelnik sam interpretuje zakończenie.

Ojciec przekazuje synowi stary kompas. Obok widać walizkę.

Przed wyjazdem syna ojciec bez słowa wcisnął mu w dłoń swój stary kompas.

Co pokazuje: kompas może oznaczać życiowy kierunek, ojcowską radę na drogę albo pamięć o domu - gest mówi więcej niż słowa

Odpowiedź do tego fragmentu: Kompas to symbol: da się go odczytać jako drogowskaz życiowy, więź z ojcem albo pamięć o domu. Dzięki temu krótka scena pożegnania zyskuje głęboki sens.

Dziewczyna zatrzymuje się przed zamkniętą starą bramą ogrodu.

Bohaterka codziennie mijała zamkniętą bramę starego ogrodu.

Co pokazuje: zamknięta brama może być granicą, tajemnicą albo lękiem przed nieznanym - każde odczytanie pasuje do historii

Odpowiedź do tego fragmentu: Zamknięta brama jest symbolem: może oznaczać granicę, tajemnicę albo strach przed zmianą. Wieloznaczność zmusza czytelnika do własnej interpretacji losów bohaterki.

Z lektur

Jedna róża pod szklanym kloszem na małej planecie.

Mały Książę · Antoine de Saint-Exupéry · zdanie modelowe

Róża, którą Mały Książę pielęgnuje na swojej planecie i za którą tęskni w podróży, znaczy dla czytelników różne rzeczy: miłość, przyjaźń, odpowiedzialność za kogoś, kogo się oswoiło, albo osobę jedyną w swoim rodzaju.

Co pokazuje: róża otwiera wiele równie uprawnionych odczytań - dlatego każdy czytelnik znajduje w niej własną historię

Odpowiedź do tego fragmentu: Róża jest symbolem: można ją odczytać jako miłość, przyjaźń albo odpowiedzialność za drugą osobę. Ta wieloznaczność sprawia, że przesłanie książki staje się uniwersalne.

Wieśniacy stoją w kręgu w starej kaplicy podczas dziadów.

Dziady część II · Adam Mickiewicz · zdanie modelowe

Obrzęd dziadów, podczas którego zebrani w kaplicy wzywają duchy zmarłych, znaczy więcej niż ludowy rytuał: może być odczytany jako więź żywych z umarłymi, jako sąd nad ludzkim życiem albo jako przypomnienie, że każda wina domaga się rozliczenia.

Co pokazuje: obrzęd łączy konkretny rytuał z uniwersalnymi pytaniami o winę, karę i pamięć o zmarłych

Odpowiedź do tego fragmentu: Obrzęd dziadów to symbol: można go rozumieć jako więź żywych ze zmarłymi albo jako sąd nad ludzkim życiem. Dzięki temu dramat mówi o winie i karze w sposób uniwersalny.

Trzy niewielkie kamienie spoczywają na starym szańcu z gruzu; obok skromny bukiet, a w tle trzy delikatne sylwetki młodych przyjaciół jako wspomnienie.

Kamienie na szaniec · Aleksander Kamiński · zdanie modelowe

Tytułowe kamienie na szaniec można odczytać na kilka sposobów: jako ofiarę młodych, którzy oddali życie za ojczyznę, jako wierność ideałom do samego końca albo jako hołd złożony poległym przyjaciołom.

Co pokazuje: tytuł-symbol nadaje historii Alka, Rudego i Zośki sens większy niż pojedyncze losy - czyni z nich znak całego pokolenia

Odpowiedź do tego fragmentu: Kamienie na szaniec są symbolem: oznaczają ofiarę młodych, wierność ideałom albo hołd dla poległych. Wieloznaczny tytuł sprawia, że losy bohaterów stają się opowieścią o całym pokoleniu.

W kursie

17 z 21

czyli ponad 80% środków możesz odpuścić

O tyle pojęć z podstawy programowej CKE nie zapytała ani razu w 16 arkuszach. W kursie mówię wprost, które 4 znać, a które są zapychaczem, więc nie tracisz na nie czasu.

Znaj: 4Możesz odpuścić: 17

05 · Pułapka

Odpowiedź, która traci punkt

Pod nią masz wersję, która robi to, czego chce egzaminator.

Do poprawy

Róża w „Małym Księciu” to alegoria miłości.

Róża w „Małym Księciu” jest symbolem - można ją odczytać jako miłość, przyjaźń albo odpowiedzialność za drugą osobę, a ta wieloznaczność zmusza czytelnika do własnej interpretacji.

Alegoria ma jedno utrwalone znaczenie, czytelne dla wszystkich (lis = chytrość). Symbol jest wieloznaczny - jeśli przypiszesz mu jedno jedyne znaczenie, gubisz to, za co egzaminator daje punkt.

06 · Ćwiczenie

Minićwiczenie

Sprawdź się: jedno pytanie na raz, od razu z wyjaśnieniem.

0/3

Pytanie 1 z 3

Róża, o którą Mały Książę dba na swojej planecie, bywa odczytywana jako miłość, przyjaźń albo odpowiedzialność za drugą osobę. Jakim środkiem stylistycznym jest róża?

AlegoriaWszystkie środki na cytatach

Ostatnie 14 dni

Popularne teraz

Wszystkie narzędzia