Środki stylistyczne · Klasy 4-6

Apostrofa

Poznasz definicję apostrofy, zobaczysz przykłady z lektur i nauczysz się pisać o jej funkcji tak, żeby dostać punkt na egzaminie.

01 · Definicja

Co to jest apostrofa?

Apostrofa to bezpośredni, często uroczysty zwrot do kogoś lub czegoś. Możesz zwracać się do osoby, Boga, ojczyzny, natury, przedmiotu albo idei - na przykład miłości, śmierci czy wolności.

W jednym zdaniu

Szukaj wołacza i wykrzyknika: „Ojczyzno!”, „Boże!”, „Przyjacielu!”.

Apostrofa to nie zwykła informacja - to zwrot, który pokazuje zaangażowanie osoby mówiącej. Sprawia, że wypowiedź staje się emocjonalna, uroczysta albo podniosła, dlatego często pojawia się w poezji, modlitwie i przemówieniach. Na egzaminie sama nazwa to dopiero połowa sukcesu: punkt dostajesz za wyjaśnienie, co apostrofa robi w konkretnym tekście.

02 · Rozpoznanie

Jak rozpoznać?

Konkretne sygnały, po których wychwycisz go w tekście.

  1. Szukaj wołacza: Ojczyzno!, Boże!, Gościu!, Przyjacielu! - to najczęstszy sygnał apostrofy.

  2. Sprawdź, czy osoba mówiąca zwraca się do adresata wprost, jakby mówiła do niego „ty”.

  3. Zwróć uwagę na wykrzyknik i podniosły, emocjonalny ton wypowiedzi.

  4. Pamiętaj: adresatem nie musi być człowiek - apostrofę kierujemy też do ojczyzny, śmierci, natury czy przedmiotu.

  5. Jeśli taki rozbudowany zwrot otwiera cały utwór, to inwokacja - szczególny rodzaj apostrofy.

03 · Odpowiedź

Jak odpowiedzieć na pytanie o funkcję

Nazwa to za mało. Napisz, co ten środek pokazuje w tym konkretnym fragmencie.

Co może pokazywać

  • Wyraża silne emocje osoby mówiącej
  • Nadaje wypowiedzi uroczysty, podniosły charakter
  • Podkreśla więź osoby mówiącej z adresatem
  • Otwiera ważną wypowiedź i przyciąga uwagę
  • Ożywia tekst - zamienia opis w rozmowę z adresatem
  • Angażuje odbiorcę i wzmacnia siłę wypowiedzi
Nazwa, fragment, co pokazuje w tym tekście

To apostrofa. Zwrot „Ojczyzno” nadaje wypowiedzi podniosły, emocjonalny charakter i podkreśla miłość osoby mówiącej do kraju.

Funkcja zależy od fragmentu. Ten sam środek w innym tekście może pokazywać coś zupełnie innego.
Jeśli chcesz więcej

Kurs z polskiego

Zobacz kurs

04 · Przykłady

Przykłady z wyjaśnieniem

Najpierw proste zdania, potem fragmenty lektur. Cytaty oznaczamy jako cytat, własne zdania o lekturze jako modelowe.

Osoba stojąca z walizką na obczyźnie wyciąga otwartą dłoń w stronę wyobrażonego obrazu rodzinnego domu i pól.

Ojczyzno, nigdy o tobie nie zapomnę!

Co pokazuje: pokazuje silną, emocjonalną więź osoby mówiącej z ojczyzną

Odpowiedź do tego fragmentu: To apostrofa. Zwrot „Ojczyzno” nadaje wypowiedzi podniosły, emocjonalny charakter i podkreśla miłość osoby mówiącej do kraju.

Zmartwiony chłopiec zwraca się do przyjaciela, który siada przy nim i kładzie mu dłoń na ramieniu.

Przyjacielu, zostań ze mną w tej trudnej chwili.

Co pokazuje: tworzy bezpośredni, osobisty ton wypowiedzi

Odpowiedź do tego fragmentu: To apostrofa. Zwrot „Przyjacielu” sprawia, że wypowiedź brzmi osobiście, i podkreśla bliskość między osobą mówiącą a adresatem.

Zrozpaczona osoba zwraca się z otwartymi rękami do spokojnej symbolicznej postaci Śmierci w płaszczu z kapturem.

Śmierci, dlaczego zabierasz najlepszych?

Co pokazuje: zwrot do śmierci jak do osoby wzmacnia dramatyzm wypowiedzi

Odpowiedź do tego fragmentu: To apostrofa skierowana do śmierci. Nadaje wypowiedzi dramatyczny charakter i pokazuje rozpacz osoby mówiącej, która próbuje zmierzyć się z cierpieniem.

Z lektur

Dziewiętnastowieczny poeta na obczyźnie odsuwa pióro od kartki i zwraca twarz oraz otwartą dłoń ku wyobrażonemu krajobrazowi litewskich pól, drzew i rodzinnego dworu.

Pan Tadeusz · Adam Mickiewicz · cytat

„Litwo! Ojczyzno moja! ty jesteś jak zdrowie”

Co pokazuje: uroczysty zwrot do ojczyzny otwiera utwór i od razu ustawia jego patriotyczny ton

Odpowiedź do tego fragmentu: Apostrofa „Litwo! Ojczyzno moja!” podkreśla silną więź emocjonalną osoby mówiącej z ojczyzną i nadaje początkowi utworu uroczysty, patriotyczny charakter. To zarazem pierwsze słowa słynnej inwokacji.

Duża lipa daje gęsty cień i gestem gałęzi przypominającej zapraszające ramię wskazuje ławkę zmęczonemu podróżnemu.

Na lipę (fraszka) · Jan Kochanowski · cytat

„Gościu, siądź pod mym liściem, a odpoczni sobie!”

Co pokazuje: lipa zwraca się do wędrowca wprost, więc tekst brzmi jak serdeczne zaproszenie

Odpowiedź do tego fragmentu: Apostrofa „Gościu” buduje bezpośredni kontakt z odbiorcą. Dzięki niej wypowiedź brzmi jak żywe zaproszenie do odpoczynku w cieniu drzewa.

Renesansowy ojciec Kochanowski zwraca się z bólem do pustego miejsca córki przy stole.

Tren VIII · Jan Kochanowski · cytat

„Wielkieś mi uczyniła pustki w domu moim, / Moja droga Orszulo, tym zniknieniem swoim!”

Co pokazuje: ojciec mówi do zmarłej córki jak do żywej, co podkreśla osobisty charakter żałoby

Odpowiedź do tego fragmentu: Apostrofa „Moja droga Orszulo” wzmacnia emocjonalność wypowiedzi. Pokazuje, że osoba mówiąca nie opisuje cierpienia z dystansu, tylko przeżywa je bardzo osobiście.

W kursie

17 z 21

czyli ponad 80% środków możesz odpuścić

O tyle pojęć z podstawy programowej CKE nie zapytała ani razu w 16 arkuszach. W kursie mówię wprost, które 4 znać, a które są zapychaczem, więc nie tracisz na nie czasu.

Znaj: 4Możesz odpuścić: 17

05 · Pułapka

Odpowiedź, która traci punkt

Pod nią masz wersję, która robi to, czego chce egzaminator.

Do poprawy

„Litwo! Ojczyzno moja!” to inwokacja, więc nie ma tu apostrofy.

„Litwo! Ojczyzno moja!” to apostrofa, która zaczyna inwokację: otwiera cały utwór, a kilka wersów dalej pada prośba do Panny Świętej.

Każda inwokacja jest apostrofą, ale nie każda apostrofa jest inwokacją. Inwokacja to rozbudowana apostrofa na samym początku utworu, często z prośbą o natchnienie.

06 · Ćwiczenie

Minićwiczenie

Sprawdź się: jedno pytanie na raz, od razu z wyjaśnieniem.

0/3

Pytanie 1 z 3

Jaki środek stylistyczny zawiera zdanie: „Wolności, jak bardzo mi ciebie brakuje!”?

InwokacjaWszystkie środki na cytatach

Ostatnie 14 dni

Popularne teraz

Wszystkie narzędzia