Środki stylistyczne · Klasy 7-8

Inwokacja

Poznasz najsłynniejszy początek w polskiej literaturze i nauczysz się odróżniać inwokację od zwykłej apostrofy.

01 · Definicja

Co to jest inwokacja?

Inwokacja to rozbudowana apostrofa na samym początku utworu. Poeta zwraca się w niej do kogoś ważnego - bóstwa, muzy, ojczyzny - i prosi o pomoc, natchnienie albo opiekę nad dziełem.

W jednym zdaniu

Apostrofa na starcie utworu + prośba o natchnienie lub opiekę = inwokacja.

Inwokacja wywodzi się z tradycji eposu: już Homer zaczynał swoje wielkie opowieści prośbą do muzy o natchnienie. Adam Mickiewicz nawiązał do tej tradycji w „Panu Tadeuszu”, zwracając się na początku do Litwy jak do utraconej ojczyzny. Na egzaminie sama nazwa to za mało - pisz, po co poeta zaczyna od inwokacji: uroczyście otwiera utwór, buduje podniosły ton i od razu wskazuje, co jest dla niego najważniejsze.

02 · Rozpoznanie

Jak rozpoznać?

Konkretne sygnały, po których wychwycisz go w tekście.

  1. Sprawdź miejsce: inwokacja stoi na samym początku utworu. Zwrot ze środka tekstu to już tylko apostrofa.

  2. Szukaj bezpośredniego zwrotu do adresata: wołacz, często z wykrzyknikiem, jak „Litwo! Ojczyzno moja!”.

  3. Szukaj prośby: o pomoc, natchnienie albo opiekę nad dziełem lub nad tym, o czym poeta pisze.

  4. Oceń rozmiar: inwokacja jest rozbudowana, ciągnie się przez kilka wersów - jedno krótkie zawołanie to za mało.

  5. Pamiętaj o tradycji: tak zaczynały się eposy od czasów Homera, więc inwokacja zapowiada utwór wielki i poważny.

03 · Odpowiedź

Jak odpowiedzieć na pytanie o funkcję

Nazwa to za mało. Napisz, co ten środek pokazuje w tym konkretnym fragmencie.

Co może pokazywać

  • Uroczyście otwiera utwór i zapowiada jego wagę
  • Buduje podniosły ton (patos) od pierwszego wersu
  • Wskazuje adresata - patrona, któremu poeta powierza swoje dzieło
  • Wyraża prośbę o natchnienie, pomoc lub opiekę
  • Nawiązuje do tradycji eposu, znanej od czasów Homera
  • Od razu pokazuje, co jest dla poety najważniejsze (np. ojczyzna)
Nazwa, fragment, co pokazuje w tym tekście

To inwokacja - rozbudowana apostrofa otwierająca utwór. Osoba mówiąca prosi muzę o natchnienie, dzięki czemu zwykła bitwa na śnieżki brzmi od pierwszego zdania jak wielka, poważna historia.

Funkcja zależy od fragmentu. Ten sam środek w innym tekście może pokazywać coś zupełnie innego.
Jeśli chcesz więcej

Kurs z polskiego

Zobacz kurs

04 · Przykłady

Przykłady z wyjaśnieniem

Najpierw proste zdania, potem fragmenty lektur. Cytaty oznaczamy jako cytat, własne zdania o lekturze jako modelowe.

Młody autor prosi muzę o natchnienie, a obok widać wyobrażoną bitwę na śnieżki.

Muzo, natchnij mnie, bym opowiedział o wielkiej bitwie na śnieżki, jakiej nie widziało żadne podwórko.

Co pokazuje: uroczyście otwiera opowieść i prosi muzę o natchnienie, jak w dawnych eposach

Odpowiedź do tego fragmentu: To inwokacja - rozbudowana apostrofa otwierająca utwór. Osoba mówiąca prosi muzę o natchnienie, dzięki czemu zwykła bitwa na śnieżki brzmi od pierwszego zdania jak wielka, poważna historia.

Uczeń z otwartym zeszytem zwraca się do swojej szkoły jak do patrona opowieści.

Szkoło moja! Ty jedna znasz wszystkie moje poranki; dodaj mi sił, bym opisał rok spędzony w twoich murach.

Co pokazuje: wskazuje adresata-patrona i zawiera prośbę o pomoc w opowiedzeniu historii

Odpowiedź do tego fragmentu: To inwokacja - poeta zwraca się na początku utworu do szkoły i prosi ją o siły do pisania. Taki zwrot nadaje początkowi podniosły ton i pokazuje, że szkoła jest dla niego ważna.

Młoda autorka przy pierwszej stronie zeszytu wyciąga dłoń ku wijącej się Wiśle.

Wisło, rzeko moja, prowadź tę opowieść od gór aż do morza i nie pozwól jej zginąć w połowie drogi.

Co pokazuje: otwiera utwór zwrotem do rzeki i prośbą o opiekę nad opowieścią

Odpowiedź do tego fragmentu: To inwokacja - rozbudowana apostrofa do Wisły, która otwiera utwór. Prośba o poprowadzenie opowieści czyni rzekę patronką dzieła i buduje uroczysty nastrój.

Z lektur

Poeta tęskni za ojczyzną i zwraca się do Matki Boskiej, wyobrażonej nad rodzinnym krajobrazem.

Pan Tadeusz · Adam Mickiewicz · cytat

Litwo! Ojczyzno moja! ty jesteś jak zdrowie; / Ile cię trzeba cenić, ten tylko się dowie, / Kto cię stracił. (…) / Panno święta, co Jasnej bronisz Częstochowy / I w Ostrej świecisz Bramie! (…) / Tak nas powrócisz cudem na Ojczyzny łono.

Co pokazuje: uroczyście otwiera epos, wskazuje ojczyznę jako najważniejszy temat, a prośba do Panny Świętej domyka inwokację

Odpowiedź do tego fragmentu: To inwokacja - rozbudowana apostrofa otwierająca cały epos. Poeta zaczyna od zwrotu do Litwy jak do utraconej ojczyzny, a prośba pada kilka wersów dalej: prosi Pannę Świętą, by „powróciła cudem na Ojczyzny łono”. To nadaje utworowi podniosły ton i od razu mówi, o czym jest ta opowieść.

Kochanowski jako renesansowy ojciec przy stole z kartką wiersza zwraca otwartą dłoń do pustego dziecięcego krzesełka; porzucona drobna zabawka pokazuje brak córki.

Tren VIII · Jan Kochanowski · cytat

Wielkieś mi uczyniła pustki w domu moim, / Moja droga Orszulo, tym zniknieniem swoim!

Co pokazuje: apostrofa do zmarłej córki otwiera tren i od razu pokazuje ból ojca - ale nie ma tu prośby o natchnienie

Odpowiedź do tego fragmentu: To apostrofa - bezpośredni zwrot do zmarłej Orszulki. Choć otwiera utwór, nie zawiera prośby o pomoc, natchnienie ani opiekę nad dziełem, dlatego nie nazwiemy jej inwokacją.

Młody strzelec i tajemnicza dziewczyna stoją razem nad jeziorem w świetle księżyca.

Świtezianka · Adam Mickiewicz · cytat

Jakiż to chłopiec piękny i młody? / Jaka to obok dziewica?

Co pokazuje: pytania otwierają balladę i budują tajemnicę - ale nie ma tu zwrotu do adresata, więc to nie inwokacja

Odpowiedź do tego fragmentu: To pytania otwierające utwór, a nie inwokacja. Poeta nikogo nie prosi o natchnienie ani opiekę - buduje pytaniami nastrój tajemnicy. Sam początek utworu to za mało, żeby mówić o inwokacji.

W kursie

17 z 21

czyli ponad 80% środków możesz odpuścić

O tyle pojęć z podstawy programowej CKE nie zapytała ani razu w 16 arkuszach. W kursie mówię wprost, które 4 znać, a które są zapychaczem, więc nie tracisz na nie czasu.

Znaj: 4Możesz odpuścić: 17

05 · Pułapka

Odpowiedź, która traci punkt

Pod nią masz wersję, która robi to, czego chce egzaminator.

Do poprawy

Inwokacja to zwrot do kogoś, czyli to samo co apostrofa.

Inwokacja to rozbudowana apostrofa, która otwiera utwór i zawiera prośbę o natchnienie, pomoc lub opiekę - jak początek „Pana Tadeusza”.

Każda inwokacja jest apostrofą, ale nie każda apostrofa jest inwokacją. Jeśli zwrot nie stoi na początku utworu albo nie ma w nim prośby, zostań przy nazwie apostrofa.

06 · Ćwiczenie

Minićwiczenie

Sprawdź się: jedno pytanie na raz, od razu z wyjaśnieniem.

0/3

Pytanie 1 z 3

Czym najlepiej nazwać fragment otwierający „Pana Tadeusza”: „Litwo! Ojczyzno moja! ty jesteś jak zdrowie; / Ile cię trzeba cenić, ten tylko się dowie, / Kto cię stracił. (…) / Panno święta, co Jasnej bronisz Częstochowy / I w Ostrej świecisz Bramie! (…) / Tak nas powrócisz cudem na Ojczyzny łono.”?

ApostrofaWszystkie środki na cytatach

Ostatnie 14 dni

Popularne teraz

Wszystkie narzędzia