Środki stylistyczne · Klasy 4-6

Epitet

Epitet to jeden z najprostszych środków, a oba osobne zadania CKE o środkach dotyczyły właśnie epitetów. Tu znajdziesz prostą definicję, przykłady z lektur i sposób, jak napisać, co epitet pokazuje w tekście.

01 · Definicja

Co to jest epitet?

Epitet to określenie rzeczownika, które pokazuje jego cechę. Najczęściej jest przymiotnikiem: „ciemny las”, „zimny wiatr”, „złote słońce”.

W jednym zdaniu

Odpowiada na pytania: jaki? jaka? jakie? czyj? czyja? czyje?

Epitet dodaje rzeczownikowi konkretną cechę. Dzięki niemu opis staje się dokładniejszy, bardziej obrazowy albo bardziej emocjonalny: epitet buduje nastrój, ocenia bohatera, podkreśla piękno, grozę albo wyjątkowość miejsca czy przedmiotu. Na egzaminie sama nazwa nie wystarczy - musisz jeszcze wyjaśnić, co ten epitet robi w tekście.

02 · Rozpoznanie

Jak rozpoznać?

Konkretne sygnały, po których wychwycisz go w tekście.

  1. Znajdź rzeczownik i sprawdź, czy stoi przy nim określenie: las - jaki? ciemny, dom - jaki? opuszczony, serce - jakie? dobre.

  2. Zadaj pytanie: jaki? jaka? jakie? czyj? Jeśli określenie na nie odpowiada, masz kandydata na epitet.

  3. Sprawdź, czy w pobliżu nie ma łącznika „jak”, „jakby”, „niczym”. Jeśli jest - to porównanie, nie epitet.

  4. Pamiętaj, że epitet nie musi być przymiotnikiem - bywa też imiesłowem, np. błyszczący ekran, śpiący pies.

  5. Oceń funkcję: czy określenie buduje nastrój, obraz albo ocenę? Jeśli tak, warto je omówić w odpowiedzi.

03 · Odpowiedź

Jak odpowiedzieć na pytanie o funkcję

Nazwa to za mało. Napisz, co ten środek pokazuje w tym konkretnym fragmencie.

Tak pyta CKE · Czerwiec 2025, zadanie 5

W wypowiedzeniu „Skinął twierdząco rudą, kędzierzawą czupryną” podkreślone wyrazy (rudą, kędzierzawą) to …, dzięki którym określono cechy … chłopca.

Odpowiedzi do wyboru: A. epitety, B. ożywienia; C. usposobienia, D. wyglądu

Rozwiąż to zadanie w arkuszu

Co może pokazywać

  • Uplastycznia opis - łatwiej coś zobaczyć oczami wyobraźni
  • Buduje nastrój, np. grozy, smutku, spokoju albo radości
  • Podkreśla cechę bohatera, miejsca albo przedmiotu
  • Wyraża ocenę narratora lub osoby mówiącej
  • Wzmacnia emocje w tekście
Nazwa, fragment, co pokazuje w tym tekście

Epitet „gęsta” uplastycznia opis mgły. Dzięki niemu czytelnik łatwiej wyobraża sobie niepokojącą, tajemniczą scenerię.

Funkcja zależy od fragmentu. Ten sam środek w innym tekście może pokazywać coś zupełnie innego.
Jeśli chcesz więcej

Kurs z polskiego

Zobacz kurs

04 · Przykłady

Przykłady z wyjaśnieniem

Najpierw proste zdania, potem fragmenty lektur. Cytaty oznaczamy jako cytat, własne zdania o lekturze jako modelowe.

Gęsta mgła zasłania jezioro, pomost i drzewa na drugim brzegu.

Nad jeziorem zapadła gęsta mgła.

Co pokazuje: podkreśla, że mgła ogranicza widoczność, i buduje tajemniczy nastrój

Odpowiedź do tego fragmentu: Epitet „gęsta” uplastycznia opis mgły. Dzięki niemu czytelnik łatwiej wyobraża sobie niepokojącą, tajemniczą scenerię.

Stary drewniany zegar wahadłowy stoi w skromnej izbie.

W izbie stał stary zegar.

Co pokazuje: wskazuje wiek przedmiotu i buduje atmosferę dawności

Odpowiedź do tego fragmentu: Epitet „stary” podkreśla, że zegar pamięta dawne czasy. Dzięki temu opis izby staje się nastrojowy i przenosi czytelnika w przeszłość.

Samotny bohater patrzy z okna na zupełnie puste miejskie ulice.

Bohater patrzył na puste ulice.

Co pokazuje: pokazuje samotność bohatera i ciszę miasta

Odpowiedź do tego fragmentu: Epitet „puste” buduje atmosferę osamotnienia. Podkreśla, że bohater znajduje się w miejscu pozbawionym życia i ruchu.

Z lektur

Balladyna, młoda kobieta z długimi czarnymi włosami w prostej średniowiecznej sukni, stoi skulona w ciemnym przejściu zamku; duży cień i wąska szczelina światła budują lęk i winę.

Balladyna · Juliusz Słowacki · zdanie modelowe

Zbrodnia wciąga Balladynę w mroczny świat winy i strachu.

Co pokazuje: buduje nastrój grozy i zapowiada moralny upadek bohaterki

Odpowiedź do tego fragmentu: Epitet „mroczny” buduje nastrój grozy i niepokoju. Podpowiada czytelnikowi, że decyzje Balladyny prowadzą ją w stronę zbrodni i upadku.

Chudy starszy Scrooge w wiktoriańskim płaszczu kurczowo obejmuje szkatułkę z monetami i odwraca plecy do wyciągniętej proszącej dłoni.

Opowieść wigilijna · Charles Dickens · zdanie modelowe

Na początku opowieści Scrooge to skąpy starzec, który odpycha od siebie ludzi.

Co pokazuje: jednym słowem charakteryzuje bohatera i pokazuje jego główną wadę

Odpowiedź do tego fragmentu: Epitet „skąpy” od razu charakteryzuje Scrooge’a. Pokazuje, że najważniejsze stały się dla niego pieniądze, a nie ludzie - i właśnie tę wadę bohater będzie musiał przezwyciężyć.

Tajemnicza młoda dziewczyna w długiej jasnej sukni stoi nad jeziorem pośród trzcin i pasm mgły.

Świtezianka · Adam Mickiewicz · zdanie modelowe

W balladzie nad jeziorem pojawia się tajemnicza dziewczyna.

Co pokazuje: buduje nastrój niezwykłości i zapowiada zjawiska fantastyczne

Odpowiedź do tego fragmentu: Epitet „tajemnicza” podkreśla niezwykłość bohaterki. Czytelnik od razu czuje, że nie jest ona zwykłą dziewczyną, lecz postacią ze świata balladowej fantastyki.

W kursie

17 z 21

czyli ponad 80% środków możesz odpuścić

O tyle pojęć z podstawy programowej CKE nie zapytała ani razu w 16 arkuszach. W kursie mówię wprost, które 4 znać, a które są zapychaczem, więc nie tracisz na nie czasu.

Znaj: 4Możesz odpuścić: 17

05 · Pułapka

Odpowiedź, która traci punkt

Pod nią masz wersję, która robi to, czego chce egzaminator.

Do poprawy

To jest epitet, bo jest przymiotnikiem.

To jest epitet - określenie „gęsta” buduje niepokojący nastrój i pozwala zobaczyć mgłę oczami wyobraźni.

Nie każdy przymiotnik w zdaniu warto omawiać - licz się z tym, że egzaminator pyta o funkcję, nie o część mowy. Bez wyjaśnienia, po co autor użył epitetu, odpowiedź nie dostanie punktu.

06 · Ćwiczenie

Minićwiczenie

Sprawdź się: jedno pytanie na raz, od razu z wyjaśnieniem.

0/3

Pytanie 1 z 3

W zdaniu „Od morza wiał lodowaty wiatr.” wyraz „lodowaty” to:

PorównanieWszystkie środki na cytatach

Ostatnie 14 dni

Popularne teraz

Wszystkie narzędzia