Środki stylistyczne · Klasy 7-8

Ironia

Poznasz środek, który mówi jedno, a znaczy drugie. Nauczysz się rozpoznawać ironię po zgrzycie między słowami a sytuacją i pisać o jej funkcji w konkretnym fragmencie.

01 · Definicja

Co to jest ironia?

Ironia to mówienie czegoś innego, niż naprawdę myślisz - często złośliwie albo żartobliwie. Słowa brzmią jak pochwała, ale sytuacja pokazuje, że to kpina: „No pięknie się spisałeś” mówimy przecież wtedy, gdy ktoś coś zepsuł.

W jednym zdaniu

Słowa mówią jedno, sytuacja mówi drugie.

W ironii sens dosłowny wypowiedzi i sens zamierzony są ze sobą sprzeczne: nadawca chwali, choć naprawdę gani, albo udaje zachwyt, choć czuje rozczarowanie. Odbiorca ma tę sprzeczność zauważyć - na tym polega cała gra. Na egzaminie nie wystarczy napisać „to ironia”: punkty dostaniesz za wskazanie, co autor naprawdę ma na myśli i po co tak mówi, czyli za funkcję.

02 · Rozpoznanie

Jak rozpoznać?

Konkretne sygnały, po których wychwycisz go w tekście.

  1. Sprawdź, czy słowa pasują do sytuacji. Jeśli ktoś mówi No pięknie się spisałeś nad rozbitym telefonem, słowa i sytuacja się gryzą - to pierwszy sygnał ironii.

  2. Szukaj przesadnej pochwały. Zbyt entuzjastyczne genialny pomysł przy oczywistej wpadce znaczy zwykle dokładnie odwrotnie.

  3. Zapytaj: co nadawca naprawdę myśli? Jeśli jego prawdziwa opinia jest przeciwna do wypowiedzianych słów, masz ironię.

  4. Odróżnij ironię od kłamstwa. Kłamca chce, żebyś mu uwierzył. Ironista chce, żebyś odczytał sprzeczność i zrozumiał kpinę.

  5. Uważaj na ironiczne zdrobnienia. Nazwanie kogoś bohaterkiem po tchórzliwej ucieczce to ironia zamknięta w jednym słowie.

03 · Odpowiedź

Jak odpowiedzieć na pytanie o funkcję

Nazwa to za mało. Napisz, co ten środek pokazuje w tym konkretnym fragmencie.

Co może pokazywać

  • Ośmiesza osobę, zachowanie lub zjawisko
  • Krytykuje bez mówienia wprost
  • Buduje dystans nadawcy do tego, o czym mówi
  • Wprowadza humor, często złośliwy
  • Wyraża emocje mówiącego (złość, rozczarowanie) mocniej niż zwykła skarga
Nazwa, fragment, co pokazuje w tym tekście

To ironia: sens dosłowny (pochwała) jest sprzeczny z zamierzonym (nagana). Dzięki niej mama krytykuje zachowanie syna bez mówienia tego wprost, a wypowiedź brzmi złośliwie i zapada w pamięć.

Funkcja zależy od fragmentu. Ten sam środek w innym tekście może pokazywać coś zupełnie innego.
Jeśli chcesz więcej

Kurs z polskiego

Zobacz kurs

04 · Przykłady

Przykłady z wyjaśnieniem

Najpierw proste zdania, potem fragmenty lektur. Cytaty oznaczamy jako cytat, własne zdania o lekturze jako modelowe.

Mama patrzy z uniesioną brwią na syna i rozbity wazon na podłodze.

No pięknie się spisałeś - mówi mama, patrząc na rozbity wazon.

Co pokazuje: pochwała wypowiedziana nad szkodą znaczy odwrotnie - mama gani syna, nie chwali go

Odpowiedź do tego fragmentu: To ironia: sens dosłowny (pochwała) jest sprzeczny z zamierzonym (nagana). Dzięki niej mama krytykuje zachowanie syna bez mówienia tego wprost, a wypowiedź brzmi złośliwie i zapada w pamięć.

Przemoknięty tata i nastolatek stoją w silnym deszczu bez parasola.

Świetny pomysł, żeby wyjść bez parasola - mruczy tata, gdy oboje mokną w ulewie.

Co pokazuje: słowo „świetny” w strugach deszczu znaczy „fatalny” - tata kpi z nieudanej decyzji

Odpowiedź do tego fragmentu: To ironia: przesadna pochwała pomysłu, który właśnie się zemścił, ośmiesza tę decyzję. Nadawca krytykuje bez mówienia wprost i rozładowuje złość złośliwym żartem.

Zaspany nastolatek wpada spóźniony do klasy z rozczochranymi włosami, a czekający kolega z ironiczną miną wskazuje zegar bez cyfr.

Ależ z ciebie ranny ptaszek - wita cię kolega, gdy przychodzisz spóźniony o godzinę.

Co pokazuje: określenie osoby wcześnie wstającej użyte wobec spóźnialskiego znaczy odwrotnie - to docinek

Odpowiedź do tego fragmentu: To ironia: kolega nazywa spóźnialskiego „rannym ptaszkiem”, czyli mówi coś przeciwnego do prawdy, żeby go ośmieszyć. Wypowiedź jest zabawna i wytyka spóźnienie bez zwykłej pretensji.

Z lektur

Rejent, drobny dawny szlachcic, uśmiecha się słodko i kłania Cześnikowi, a drugą ręką za plecami przekazuje murarzom dokument pozwu z samymi abstrakcyjnymi liniami.

Zemsta · Aleksander Fredro · zdanie modelowe

Rejent słodkim tonem zapewnia o swojej pokorze i życzliwości dla zacnego sąsiada, a równocześnie szykuje Cześnikowi proces i namawia murarzy do fałszywych zeznań.

Co pokazuje: uprzejme słowa w ustach wroga znaczą odwrotnie - demaskują fałsz bohatera

Odpowiedź do tego fragmentu: To ironia: pobożne, grzeczne słowa Rejenta są sprzeczne z jego prawdziwymi zamiarami. Fredro ośmiesza w ten sposób fałszywą pokorę bohatera i buduje komizm sporu sąsiadów, z którego śmieje się widz.

Przestraszony zając prosi o pomoc stojące w pobliżu zwierzęta: konia, wołu i kozę; każde odwraca się lub udaje zajęte.

Przyjaciele · Ignacy Krasicki · zdanie modelowe

Zajączek ma wokół siebie samych serdecznych przyjaciół, ale gdy prosi ich o ratunek przed myśliwymi, każdy znajduje wymówkę.

Co pokazuje: słowo „przyjaciele” zderzone z ich zachowaniem staje się kpiną z fałszywej przyjaźni

Odpowiedź do tego fragmentu: Nazwanie takich towarzyszy „serdecznymi przyjaciółmi” to ironia - określenie przeczy ich zachowaniu. Krasicki krytykuje fałszywą przyjaźń bez wygłaszania kazania, a gorzka puenta bajki zostaje czytelnikowi w głowie.

Scrooge w ciemnym wiktoriańskim płaszczu z kpiącą miną rozkłada dłoń przed pogodnym siostrzeńcem w skromnym ubraniu.

Opowieść wigilijna · Charles Dickens · zdanie modelowe

Scrooge drwi z siostrzeńca, że święta to doskonały powód do radości dla kogoś, kto nie ma pieniędzy.

Co pokazuje: słowo „doskonały” w ustach skąpca znaczy odwrotnie - Scrooge kpi ze świątecznej radości

Odpowiedź do tego fragmentu: To ironia: Scrooge udaje, że przyznaje siostrzeńcowi rację, a naprawdę wyśmiewa jego radość. Dickens pokazuje w ten sposób zgorzknienie bohatera i jego pogardę dla wszystkiego, czego nie da się przeliczyć na pieniądze.

W kursie

17 z 21

czyli ponad 80% środków możesz odpuścić

O tyle pojęć z podstawy programowej CKE nie zapytała ani razu w 16 arkuszach. W kursie mówię wprost, które 4 znać, a które są zapychaczem, więc nie tracisz na nie czasu.

Znaj: 4Możesz odpuścić: 17

05 · Pułapka

Odpowiedź, która traci punkt

Pod nią masz wersję, która robi to, czego chce egzaminator.

Do poprawy

To ironia, bo bohater kłamie i mówi nieprawdę.

To ironia, bo bohater mówi „pięknie się spisałeś”, choć myśli dokładnie odwrotnie - kpi z nieudanej naprawy i krytykuje ją bez mówienia wprost.

Ironia to nie kłamstwo. Kłamca chce, żebyś mu uwierzył i nie poznał prawdy. Ironista chce, żebyś sprzeczność zauważył - bez tego kpina w ogóle nie zadziała.

06 · Ćwiczenie

Minićwiczenie

Sprawdź się: jedno pytanie na raz, od razu z wyjaśnieniem.

0/3

Pytanie 1 z 3

Mama patrzy na zalaną podłogę i mówi: No brawo, wspaniale posprzątałeś. Jaki to rodzaj wypowiedzi?

KomizmWszystkie środki na cytatach

Ostatnie 14 dni

Popularne teraz

Wszystkie narzędzia