Środki stylistyczne · Klasy 7-8

Komizm

Dowiesz się, czym jest komizm, poznasz jego trzy rodzaje i nauczysz się pisać o nim tak, żeby dostać punkty - z przykładami prosto z „Zemsty” Fredry.

01 · Definicja

Co to jest komizm?

Komizm to wszystko, co w utworze budzi śmiech. Może śmieszyć zdarzenie, sam bohater albo język, którym mówią postacie - dlatego rozróżniamy komizm sytuacyjny, komizm postaci i komizm słowny.

W jednym zdaniu

Zapytaj: co mnie tu śmieszy - **zdarzenie**, **człowiek** czy **słowa**?

Komizm to kategoria obejmująca wszystkie sposoby wywoływania śmiechu w utworze. Na egzaminie ósmoklasisty nie wystarczy napisać, że coś jest zabawne - trzeba nazwać rodzaj komizmu (sytuacyjny, postaci albo słowny) i pokazać, z czego ten śmiech wynika. Liczy się też funkcja: autor rozśmiesza po coś, najczęściej po to, żeby ośmieszyć ludzkie wady albo zdobyć sympatię czytelnika dla bohatera.

02 · Rozpoznanie

Jak rozpoznać?

Konkretne sygnały, po których wychwycisz go w tekście.

  1. Zadaj sobie jedno pytanie: co dokładnie mnie śmieszy - zdarzenie, człowiek czy język?

  2. Śmieszy splot zdarzeń i nieporozumień (np. dwaj wrogowie w tym samym momencie wydają murarzom sprzeczne rozkazy) - to komizm sytuacyjny.

  3. Śmieszy bohater sam w sobie: jego wady, przechwałki, sprzeczność między tym, co mówi, a tym, co robi (np. tchórz, który udaje wielkiego rycerza) - to komizm postaci.

  4. Śmieszą same słowa: powiedzonka, przejęzyczenia, zabawne zwroty (np. wtrącane w każde zdanie „mocium panie”) - to komizm słowny.

  5. Na koniec nazwij funkcję: po co autor Cię rozśmiesza? Najczęściej ośmiesza jakąś wadę albo łagodzi krytykę.

03 · Odpowiedź

Jak odpowiedzieć na pytanie o funkcję

Nazwa to za mało. Napisz, co ten środek pokazuje w tym konkretnym fragmencie.

Tak pyta CKE · Czerwiec 2023, zadanie 3

Wyjaśnij, na czym polega komizm podanej sceny.

Rozwiąż to zadanie w arkuszu

Co może pokazywać

  • Rozbawia czytelnika lub widza
  • Ośmiesza wady bohaterów (kłótliwość, tchórzostwo, próżność)
  • Łagodzi krytykę - łatwiej przyjąć naganę podaną ze śmiechem
  • Budzi sympatię do bohatera, nawet jeśli ten ma wady
  • Ożywia akcję i utrzymuje uwagę odbiorcy
Nazwa, fragment, co pokazuje w tym tekście

To komizm sytuacyjny: śmiech wynika z zabawnego splotu zdarzeń (potknięcie i upadek w tort), a scena rozbawia czytelnika i ożywia opowieść.

Funkcja zależy od fragmentu. Ten sam środek w innym tekście może pokazywać coś zupełnie innego.
Jeśli chcesz więcej

Kurs z polskiego

Zobacz kurs

04 · Przykłady

Przykłady z wyjaśnieniem

Najpierw proste zdania, potem fragmenty lektur. Cytaty oznaczamy jako cytat, własne zdania o lekturze jako modelowe.

Kelner potyka się o próg i wpada twarzą w niesiony tort.

Kelner niósł tort na wyciągniętych rękach, potknął się o próg i wjechał twarzą prosto w sam środek deseru.

Co pokazuje: śmieszy samo zdarzenie - nieoczekiwany wypadek, którego nikt nie planował; to komizm sytuacyjny

Odpowiedź do tego fragmentu: To komizm sytuacyjny: śmiech wynika z zabawnego splotu zdarzeń (potknięcie i upadek w tort), a scena rozbawia czytelnika i ożywia opowieść.

Dwa kadry: wujek dumnie pręży pierś i udaje nieustraszonego, po czym ten sam wujek ucieka z kuchni z przerażeniem na widok malutkiego pająka na podłodze.

Wujek chwali się, że nie boi się niczego na świecie, a na widok małego pająka z krzykiem ucieka z kuchni.

Co pokazuje: śmieszy sam bohater - sprzeczność między jego przechwałkami a zachowaniem; to komizm postaci

Odpowiedź do tego fragmentu: To komizm postaci: bohater ośmiesza się sprzecznością między słowami a czynami, dzięki czemu autor w zabawny sposób wytyka mu tchórzostwo i przechwalanie się.

Trzy małe kadry tego samego upartego dziadka z identyczną pewną miną i uniesionym palcem, gdy rodzina kolejno pyta go przy oknie, przy stole i przy drzwiach.

Dziadek na każde pytanie, nawet o pogodę, odpowiada swoim ulubionym „już ja tam swoje wiem”.

Co pokazuje: śmieszy język - powtarzane w kółko powiedzonko; to komizm słowny

Odpowiedź do tego fragmentu: To komizm słowny: śmiech budzi samo powiedzonko powtarzane bez względu na sytuację, co rozbawia odbiorcę i czyni postać charakterystyczną.

Z lektur

Porywczy Cześnik w dawnym szlacheckim stroju dyktuje list, szeroko gestykulując.

Zemsta · Aleksander Fredro · zdanie modelowe

Cześnik Raptusiewicz wtrąca swoje „mocium panie” niemal w każde zdanie - nawet wtedy, gdy dyktuje Dyndalskiemu list, który ma udawać liścik Klary do Wacława.

Co pokazuje: komizm słowny i sytuacyjny - śmieszy powiedzonko, a do tego Dyndalski wpisuje je do listu, który przez to traci sens

Odpowiedź do tego fragmentu: W tej scenie są dwa rodzaje komizmu. Słowny: Cześnik wciąż powtarza „mocium panie”. Sytuacyjny: Dyndalski zapisuje te słowa jako część listu, więc list traci sens. Tak odpowiedziała CKE w przykładzie do zadania z maja 2022 roku.

Papkin w przesadnie ozdobnym dawnym stroju na jednym małym kadrze przechwala się z dłonią na piersi, a na drugim chowa się za krzesłem przed drobnym niegroźnym hałasem.

Zemsta · Aleksander Fredro · zdanie modelowe

Papkin przechwala się swoją odwagą i rycerskimi czynami, a w rzeczywistości boi się wszystkiego i przed każdym niebezpieczeństwem najchętniej by uciekł.

Co pokazuje: komizm postaci - śmieszy sprzeczność między przechwałkami tchórza a jego prawdziwym zachowaniem

Odpowiedź do tego fragmentu: Papkin to przykład komizmu postaci: śmiech wynika ze sprzeczności między jego samochwalstwem a tchórzostwem, dzięki czemu Fredro ośmiesza pustą przechwałkę, a widz i tak lubi bohatera.

Dwaj szlachcice, Asesor i Rejent, stoją naprzeciw siebie i uparcie wskazują każdy swojego smukłego charta.

Pan Tadeusz · Adam Mickiewicz · zdanie modelowe

Asesor i Rejent przy każdej okazji od nowa kłócą się o to, czyj chart jest lepszy - Kusy czy Sokół - i żaden nie ustąpi ani na krok.

Co pokazuje: komizm sytuacyjny - śmieszy powracająca, niemożliwa do rozstrzygnięcia kłótnia o psy

Odpowiedź do tego fragmentu: To komizm sytuacyjny: śmiech budzi wciąż odradzający się spór o charty, a Mickiewicz z sympatią ośmiesza w ten sposób kłótliwość i upór szlachty.

W kursie

17 z 21

czyli ponad 80% środków możesz odpuścić

O tyle pojęć z podstawy programowej CKE nie zapytała ani razu w 16 arkuszach. W kursie mówię wprost, które 4 znać, a które są zapychaczem, więc nie tracisz na nie czasu.

Znaj: 4Możesz odpuścić: 17

05 · Pułapka

Odpowiedź, która traci punkt

Pod nią masz wersję, która robi to, czego chce egzaminator.

Do poprawy

Ta scena jest śmieszna, bo bohaterowie się kłócą.

To komizm sytuacyjny - śmiech wynika z tego, że Cześnik i Rejent w tym samym momencie wydają murarzom sprzeczne polecenia, a spór o mur kończy się bijatyką.

Na egzaminie samo „to jest śmieszne” nie daje punktu. Zawsze nazwij rodzaj komizmu i pokaż, z czego dokładnie wynika śmiech.

06 · Ćwiczenie

Minićwiczenie

Sprawdź się: jedno pytanie na raz, od razu z wyjaśnieniem.

0/3

Pytanie 1 z 3

W „Zemście” murarze naprawiają mur graniczny, a Cześnik i Rejent w tym samym momencie wydają im sprzeczne rozkazy - awantura kończy się bijatyką na murze. Jaki to rodzaj komizmu?

IroniaWszystkie środki na cytatach

Ostatnie 14 dni

Popularne teraz

Wszystkie narzędzia