Środki stylistyczne · Klasy 4-6

Ożywienie (animizacja)

Morze ryczy, czas ucieka, cień pełznie po ścianie - tu masz wszystko o ożywieniu: definicję, przykłady z lektur i to, jak odróżnić je od uosobienia, czyli jego szczególnego rodzaju.

01 · Definicja

Co to jest ożywienie?

Ożywienie (inaczej animizacja) to środek stylistyczny, w którym rzecz albo zjawisko zachowuje się jak istota żywa - ale niekoniecznie jak człowiek. Morze ryczy, płomienie liżą ściany, czas ucieka: żaden z nich nie żyje, a w tekście nagle się rusza, wydaje dźwięki, działa. Gdy rzecz robi coś typowo ludzkiego, dokładniejsza nazwa to uosobienie, czyli szczególny rodzaj ożywienia.

W jednym zdaniu

Test na zwierzę: jeśli tę czynność potrafi wykonać zwierzę, to ożywienie. Jeśli tylko człowiek - to już uosobienie.

Ożywienie polega na przypisaniu przedmiotom, zjawiskom przyrody albo pojęciom cech i czynności istot żywych: ruchu, głosu, snu, ucieczki. To odmiana przenośni - autor nie mówi dosłownie, tylko każe martwemu światu działać. Na egzaminie sama nazwa to za mało: punkt dostajesz za wskazanie funkcji, czyli tego, co ożywienie robi w konkretnym tekście - np. nadaje opisowi dynamikę albo buduje grozę.

02 · Rozpoznanie

Jak rozpoznać?

Konkretne sygnały, po których wychwycisz go w tekście.

  1. Znajdź rzeczownik, który nazywa rzecz lub zjawisko: morze, wiatr, czas, cień, płomień.

  2. Sprawdź, co ta rzecz robi - szukaj czasownika typowego dla istot żywych: ryczy, pełznie, ucieka, liże, wyje.

  3. Zrób test na zwierzę: czy tę czynność potrafi wykonać zwierzę? Ryczeć, pełznąć, uciekać - tak. To ożywienie.

  4. Jeśli czynność jest typowo ludzka (mówi, myśli, uśmiecha się, tęskni), podaj dokładniejszą nazwę: uosobienie, czyli szczególny rodzaj ożywienia.

  5. Upewnij się, że nie ma łącznika jak, niczym - z łącznikiem miałbyś porównanie, nie ożywienie.

03 · Odpowiedź

Jak odpowiedzieć na pytanie o funkcję

Nazwa to za mało. Napisz, co ten środek pokazuje w tym konkretnym fragmencie.

Co może pokazywać

  • Nadaje opisowi dynamikę - świat się rusza, zamiast stać w miejscu
  • Buduje nastrój grozy i napięcia, np. w opisie burzy albo nocy
  • Sprawia, że świat przedstawiony zdaje się żyć własnym życiem
  • Pobudza wyobraźnię czytelnika - obraz łatwiej zobaczyć i usłyszeć
  • Podkreśla potęgę żywiołu, wobec którego człowiek jest mały
Nazwa, fragment, co pokazuje w tym tekście

To ożywienie: płomienie wykonują czynność istoty żywej. Dzięki temu opis pożaru nabiera dynamiki, a czytelnik czuje zagrożenie, jakby ogień był drapieżnikiem.

Funkcja zależy od fragmentu. Ten sam środek w innym tekście może pokazywać coś zupełnie innego.
Jeśli chcesz więcej

Kurs z polskiego

Zobacz kurs

04 · Przykłady

Przykłady z wyjaśnieniem

Najpierw proste zdania, potem fragmenty lektur. Cytaty oznaczamy jako cytat, własne zdania o lekturze jako modelowe.

Długie języki płomieni wspinają się po ścianie drewnianego domu.

Płomienie lizały ściany starego domu.

Co pokazuje: Ogień zachowuje się jak drapieżne zwierzę - opis pożaru robi się dynamiczny i groźny.

Odpowiedź do tego fragmentu: To ożywienie: płomienie wykonują czynność istoty żywej. Dzięki temu opis pożaru nabiera dynamiki, a czytelnik czuje zagrożenie, jakby ogień był drapieżnikiem.

Budzik bez cyfr ma cztery małe zwierzęce łapy i ucieka szybkimi susami od ucznia, który nadal siedzi nad pierwszą kartką zadania.

Czas ucieka, a ty wciąż siedzisz nad pierwszym zadaniem.

Co pokazuje: Pojęcie abstrakcyjne dostaje nogi - zdanie podkreśla pośpiech i presję.

Odpowiedź do tego fragmentu: To ożywienie: czas, czyli pojęcie abstrakcyjne, zachowuje się jak żywa istota, która ucieka. Środek podkreśla pośpiech i sprawia, że czytelnik sam czuje presję mijających minut.

Za oknem nocnego domu smugi wiatru układają się w profil wyjącego wilka z otwartym pyskiem.

Za oknem wiatr wył całą noc.

Co pokazuje: Wiatr brzmi jak dzikie zwierzę - jedno słowo buduje niepokojący nastrój.

Odpowiedź do tego fragmentu: To ożywienie: wiatr wydaje głos jak zwierzę, np. wilk. Dzięki temu opis nocy staje się niepokojący, a czytelnik niemal słyszy ten dźwięk.

Z lektur

Gwałtowny wiatr szarpie korony drzew przy szlacheckim dworze Soplicowa; smugi powietrza przypominają wyjące zwierzę z otwartym pyskiem.

Pan Tadeusz · Adam Mickiewicz · zdanie modelowe

W słynnym opisie burzy wicher wyje i szarpie drzewa, a cała przyroda Soplicowa zdaje się nagle żyć.

Co pokazuje: Ożywienie nadaje opisowi burzy ogromną dynamikę i pokazuje potęgę żywiołu.

Odpowiedź do tego fragmentu: Mickiewicz stosuje ożywienie: wicher wyje jak zwierzę. Dzięki temu opis burzy jest dynamiczny i groźny, a czytelnik czuje, że wobec żywiołu człowiek jest bezradny.

Nocne jezioro budzi się gwałtownie: wcześniej spokojne lustro wody zmienia się w wiry i wysokie fale przy małym strzelcu na brzegu.

Świtezianka · Adam Mickiewicz · zdanie modelowe

Nocą spokojna toń jeziora budzi się i zaczyna wrzeć, gdy strzelec łamie przysięgę.

Co pokazuje: Jezioro zachowuje się jak żywa istota - buduje to grozę i zapowiada karę.

Odpowiedź do tego fragmentu: To ożywienie: woda budzi się jak żywe stworzenie. Środek buduje nastrój grozy i podpowiada czytelnikowi, że natura sama wymierzy strzelcowi karę za złamaną przysięgę.

U stóp latarni morskiej wielka fala układa się w zarys ryczącego zwierzęcego pyska.

Latarnik · Henryk Sienkiewicz · zdanie modelowe

U stóp latarni morze ryczy dniem i nocą, a Skawiński czuwa samotnie przy świetle.

Co pokazuje: Ryczące morze podkreśla potęgę żywiołu i samotność bohatera na wyspie.

Odpowiedź do tego fragmentu: To ożywienie: morze ryczy jak dzikie zwierzę. Środek podkreśla potęgę żywiołu i samotność Skawińskiego - stary latarnik żyje otoczony czymś, co wydaje się żywe i groźne.

W kursie

17 z 21

czyli ponad 80% środków możesz odpuścić

O tyle pojęć z podstawy programowej CKE nie zapytała ani razu w 16 arkuszach. W kursie mówię wprost, które 4 znać, a które są zapychaczem, więc nie tracisz na nie czasu.

Znaj: 4Możesz odpuścić: 17

05 · Pułapka

Odpowiedź, która traci punkt

Pod nią masz wersję, która robi to, czego chce egzaminator.

Do poprawy

„Morze ryczy” to uosobienie, bo morze zachowuje się jak człowiek.

„Morze ryczy” to ożywienie, bo ryczeć potrafi zwierzę - morze zachowuje się jak żywa istota, ale nie robi niczego typowo ludzkiego. Taki opis oddaje grozę i potęgę żywiołu.

Uosobienie to szczególny rodzaj ożywienia. Gdy czynność jest typowo ludzka (mówienie, myślenie, uczucia), podaj dokładniejszą nazwę: uosobienie. Gdy potrafi ją też zwierzę (ryczenie, pełzanie, ucieczka), zostaje ożywienie. Zrób test na zwierzę, zanim wpiszesz nazwę.

06 · Ćwiczenie

Minićwiczenie

Sprawdź się: jedno pytanie na raz, od razu z wyjaśnieniem.

0/3

Pytanie 1 z 3

Jaki środek stylistyczny występuje w zdaniu: „Morze ryczy pod klifem.”?

UosobienieWszystkie środki na cytatach

Ostatnie 14 dni

Popularne teraz

Wszystkie narzędzia