Środki stylistyczne · Klasy 4-6

Uosobienie (personifikacja)

Prosta definicja uosobienia, przykłady z lektur i jego związek z ożywieniem: uosobienie to szczególny rodzaj ożywienia.

01 · Definicja

Co to jest uosobienie?

Uosobienie (inaczej personifikacja) to nadanie rzeczy, zwierzęciu lub zjawisku cech typowo ludzkich. Wiatr szepcze, słońce się uśmiecha, drzewa płaczą - zachowują się tak, jakby były ludźmi. Uosobienie to szczególny rodzaj ożywienia: rzecz nie tylko żyje, ale zachowuje się jak człowiek.

W jednym zdaniu

Zadaj jedno pytanie: czy to potrafi zrobić **tylko** człowiek?

Uosobienie przypisuje temu, co nie jest człowiekiem, czynności i uczucia zarezerwowane dla ludzi: mówienie, myślenie, tęsknotę, radość, gesty takie jak uśmiech czy ukłon. Dzięki temu świat przedstawiony przestaje być tłem - przyroda i przedmioty stają się bohaterami, którzy coś czują i czegoś chcą. Na egzaminie sama nazwa to za mało: punkty dostaniesz za wskazanie funkcji, czyli za odpowiedź, po co autor uczłowieczył wiatr albo jezioro.

02 · Rozpoznanie

Jak rozpoznać?

Konkretne sygnały, po których wychwycisz go w tekście.

  1. Znajdź w zdaniu rzecz, zwierzę lub zjawisko, które coś robi albo coś czuje, np. wiatr szepcze, morze tęskni.

  2. Sprawdź, czy tę czynność potrafi wykonać tylko człowiek: mówić, myśleć, kochać, tęsknić, uśmiechać się.

  3. Jeśli tę czynność potrafi wykonać także zwierzę (biec, ryczeć, uciekać), to jest ożywienie, a nie uosobienie.

  4. Zapamiętaj sygnały ludzkie: mowa, myślenie, uczucia wyższe i gesty kulturowe (ukłon, uśmiech, westchnienie).

  5. Zawsze zaznaczaj całe wyrażenie: rzeczownik razem z czasownikiem, np. słońce się uśmiecha, a nie samo „uśmiecha się”.

03 · Odpowiedź

Jak odpowiedzieć na pytanie o funkcję

Nazwa to za mało. Napisz, co ten środek pokazuje w tym konkretnym fragmencie.

Co może pokazywać

  • Zamienia przyrodę lub przedmiot w bohatera utworu
  • Buduje nastrój baśniowości i tajemniczości
  • Przenosi emocje bohatera na otaczający go świat
  • Działa na wyobraźnię - czytelnik widzi żywy, poruszony obraz
  • Zbliża świat przyrody do czytelnika, bo zachowuje się on jak człowiek
Nazwa, fragment, co pokazuje w tym tekście

To uosobienie: wiatr szepcze jak człowiek. Środek buduje tajemniczy nastrój i sprawia, że czytelnik wyobraża sobie wiatr jako żywego bohatera sceny.

Funkcja zależy od fragmentu. Ten sam środek w innym tekście może pokazywać coś zupełnie innego.
Jeśli chcesz więcej

Kurs z polskiego

Zobacz kurs

04 · Przykłady

Przykłady z wyjaśnieniem

Najpierw proste zdania, potem fragmenty lektur. Cytaty oznaczamy jako cytat, własne zdania o lekturze jako modelowe.

Za uchylonym oknem wiatr ma ludzką twarz i szepcze przez dłoń przy ustach.

Wiatr szepcze za oknem swoje tajemnice.

Co pokazuje: wiatr dostaje ludzką umiejętność mówienia - buduje to nastrój tajemniczości

Odpowiedź do tego fragmentu: To uosobienie: wiatr szepcze jak człowiek. Środek buduje tajemniczy nastrój i sprawia, że czytelnik wyobraża sobie wiatr jako żywego bohatera sceny.

Duże żółte słońce ma wyraźnie ludzką, serdecznie uśmiechniętą twarz i spogląda na spacerujących ludzi między drzewami parku.

Słońce uśmiecha się do spacerowiczów w parku.

Co pokazuje: uśmiech to gest typowo ludzki - przenosi radosny nastrój na cały obraz

Odpowiedź do tego fragmentu: To uosobienie: słońce uśmiecha się jak człowiek. Dzięki temu opis parku staje się pogodny, a czytelnik od razu czuje radosny nastrój sceny.

Opuszczony stary dom ma smutne okna jak oczy i drzwi układające się w smutne usta; z uchylonych drzwi wygląda obraz wspomnienia dawnej rodziny.

Stary dom tęskni za dawnymi mieszkańcami.

Co pokazuje: tęsknota to uczucie ludzkie - dom staje się bohaterem, któremu współczujemy

Odpowiedź do tego fragmentu: To uosobienie: dom tęskni jak człowiek. Środek przenosi smutek i pustkę na budynek, przez co czytelnik współczuje mu jak żywej osobie.

Z lektur

Wojski opuszcza róg po koncercie, a echo w postaci leśnej zjawy powtarza jego melodię.

Pan Tadeusz · Adam Mickiewicz · zdanie modelowe

Po koncercie Wojskiego wszystkim się zdawało, że Wojski wciąż gra jeszcze - a to echo grało dalej jego pieśń na rogu.

Co pokazuje: echo przejmuje grę Wojskiego - granie na rogu, czynność typowo ludzka, zostaje przypisane przyrodzie

Odpowiedź do tego fragmentu: Mickiewicz uosabia echo: gra ono pieśń jak muzyk. Dzięki temu przyroda zdaje się współtworzyć koncert Wojskiego, a scena nabiera baśniowego, uroczystego charakteru.

Na spokojnej powierzchni jeziora widać wyobrażone odbicie wcześniejszej sceny: młody strzelec składa przysięgę dziewczynie.

Świtezianka · Adam Mickiewicz · zdanie modelowe

Przyroda w balladzie jest świadkiem przysięgi: jezioro pamięta słowa strzelca i upomni się o karę za zdradę.

Co pokazuje: przyroda myśli i osądza jak człowiek - staje się strażnikiem moralności

Odpowiedź do tego fragmentu: To uosobienie: jezioro pamięta i domaga się kary, czyli myśli i osądza jak człowiek. Przyroda staje się dzięki temu bohaterem ballady, który pilnuje sprawiedliwości, co buduje groźny, baśniowy nastrój.

Róża z ludzką twarzą domaga się osłony, a Mały Książę ustawia przy niej parawan.

Mały Książę · Antoine de Saint-Exupéry · zdanie modelowe

Na planecie Małego Księcia róża mówi, kaprysi i domaga się parawanu, który osłoni ją przed wiatrem.

Co pokazuje: kwiat zachowuje się jak kapryśna osoba - relacja bohatera z różą przypomina przyjaźń między ludźmi

Odpowiedź do tego fragmentu: Róża jest uosobiona: mówi, kaprysi i stawia wymagania jak człowiek. Dzięki temu więź Małego Księcia z kwiatem czytamy jak opowieść o przyjaźni i odpowiedzialności za drugą osobę.

W kursie

17 z 21

czyli ponad 80% środków możesz odpuścić

O tyle pojęć z podstawy programowej CKE nie zapytała ani razu w 16 arkuszach. W kursie mówię wprost, które 4 znać, a które są zapychaczem, więc nie tracisz na nie czasu.

Znaj: 4Możesz odpuścić: 17

05 · Pułapka

Odpowiedź, która traci punkt

Pod nią masz wersję, która robi to, czego chce egzaminator.

Do poprawy

„Morze ryczy” to uosobienie, bo morze zachowuje się jak człowiek.

„Morze ryczy” to ożywienie, bo ryczeć potrafi także zwierzę. Uosobieniem byłoby dopiero „morze opowiada żeglarzom historie”, bo opowiadać potrafi tylko człowiek.

Łatwo tu o pomyłkę. Zanim napiszesz „uosobienie”, sprawdź, czy czynność jest typowo ludzka - jeśli wykona ją też pies albo lew, zostań przy ożywieniu.

06 · Ćwiczenie

Minićwiczenie

Sprawdź się: jedno pytanie na raz, od razu z wyjaśnieniem.

0/3

Pytanie 1 z 3

Jaki środek stylistyczny występuje w zdaniu: „Morze opowiada żeglarzom stare historie.”?

OżywienieWszystkie środki na cytatach

Ostatnie 14 dni

Popularne teraz

Wszystkie narzędzia