Środki stylistyczne · Klasy 4-6

Pytanie retoryczne

Dowiesz się, jak odróżnić pytanie retoryczne od zwykłego pytania i jak w dwóch zdaniach opisać jego funkcję na egzaminie. Dostajesz przykłady z lektur.

01 · Definicja

Co to jest pytanie retoryczne?

Pytanie retoryczne to pytanie, na które nikt nie oczekuje odpowiedzi. Osoba mówiąca nie pyta, bo czegoś nie wie - pyta, żeby podkreślić emocje, wzmocnić argument albo zmusić Cię do myślenia.

W jednym zdaniu

Czy autor naprawdę czeka na odpowiedź?

Pytanie retoryczne wygląda jak zwykłe pytanie, ale działa inaczej: nie służy zdobyciu informacji, tylko wzmocnieniu wypowiedzi. Odpowiedź jest oczywista albo w ogóle jej nie ma, więc cały ciężar przenosi się na odbiorcę - to on ma pomyśleć, poczuć, zgodzić się. Na egzaminie nie wystarczy nazwać środka. Punkt dostajesz za funkcję: napisz, że pytanie retoryczne skłania odbiorcę do refleksji i wzmacnia emocjonalny lub argumentacyjny charakter wypowiedzi.

02 · Rozpoznanie

Jak rozpoznać?

Konkretne sygnały, po których wychwycisz go w tekście.

  1. Zdanie kończy się znakiem zapytania - to dopiero początek. Zadaj sobie pytanie: czy autor naprawdę czeka na odpowiedź?

  2. Odpowiedź jest oczywista albo nie da się jej udzielić, np. Kto z nas nie chciałby być szczęśliwy? - każdy by chciał.

  3. Pytanie ma poruszyć, przekonać albo zmusić do myślenia, a nie zdobyć informację.

  4. Spójrz na kontekst: pytania retoryczne często pojawiają się w przemówieniach, rozprawkach i poezji, gdzie autor walczy o Twoją uwagę.

  5. Uwaga na pułapkę: zwykłe pytanie o informację, np. „Która jest godzina?”, nie jest retoryczne.

03 · Odpowiedź

Jak odpowiedzieć na pytanie o funkcję

Nazwa to za mało. Napisz, co ten środek pokazuje w tym konkretnym fragmencie.

Co może pokazywać

  • Skłania odbiorcę do refleksji
  • Podkreśla emocje osoby mówiącej
  • Wzmacnia argument w wypowiedzi
  • Angażuje odbiorcę i wciąga go w tekst
  • Wyraża oburzenie, rozpacz lub zdziwienie
  • Buduje napięcie i tajemnicę
Nazwa, fragment, co pokazuje w tym tekście

Pytanie retoryczne skłania odbiorcę do zastanowienia się, czy pieniądze wystarczą do szczęścia. Wzmacnia refleksyjny charakter wypowiedzi.

Funkcja zależy od fragmentu. Ten sam środek w innym tekście może pokazywać coś zupełnie innego.
Jeśli chcesz więcej

Kurs z polskiego

Zobacz kurs

04 · Przykłady

Przykłady z wyjaśnieniem

Najpierw proste zdania, potem fragmenty lektur. Cytaty oznaczamy jako cytat, własne zdania o lekturze jako modelowe.

Zamyślona osoba siedzi przy stosie monet, a w tle przyjaciele cieszą się wspólną rozmową.

Czy naprawdę można kupić szczęście?

Co pokazuje: skłania do refleksji nad wartością pieniędzy - odpowiedzi nikt tu nie oczekuje

Odpowiedź do tego fragmentu: Pytanie retoryczne skłania odbiorcę do zastanowienia się, czy pieniądze wystarczą do szczęścia. Wzmacnia refleksyjny charakter wypowiedzi.

Samotny nastolatek siedzi na jednym końcu długiej ławki; po drugiej stronie dwóch przyjaciół gestem zaprasza go do wspólnej rozmowy.

Kto chciałby żyć bez przyjaciół?

Co pokazuje: podkreśla, że przyjaźń jest ważna dla każdego - odpowiedź jest oczywista

Odpowiedź do tego fragmentu: Pytanie retoryczne wzmacnia argument o wartości przyjaźni. Odpowiedź jest oczywista, dlatego odbiorca łatwiej zgadza się z osobą mówiącą.

Jedna osoba stoi z uniesioną otwartą dłonią w obronie smutnego kolegi, podczas gdy dwaj świadkowie obok odwracają wzrok i milczą.

Ile jeszcze krzywd można usprawiedliwiać milczeniem?

Co pokazuje: wyraża oburzenie i wzywa odbiorcę do reakcji

Odpowiedź do tego fragmentu: Pytanie retoryczne wyraża sprzeciw wobec obojętności. Ma poruszyć odbiorcę i skłonić go do moralnej refleksji.

Z lektur

Nad spokojnym jeziorem stoi piękny młody strzelec z pustymi rękami i tajemnicza dziewczyna w jasnej sukni, trzymają się za ręce.

Świtezianka · Adam Mickiewicz · cytat

Jakiż to chłopiec piękny i młody? / Jaka to obok dziewica?

Co pokazuje: narrator pyta, choć nie czeka na odpowiedź - od pierwszych wersów buduje wokół pary bohaterów nastrój tajemnicy

Odpowiedź do tego fragmentu: Pytania retoryczne narratora budują atmosferę tajemnicy. Czytelnik od początku ballady czuje, że bohaterowie skrywają zagadkę, i chce ją rozwiązać.

Bogaty stary Scrooge siedzi zupełnie sam przy dużym stole ze szkatułką monet.

Opowieść wigilijna · Charles Dickens · zdanie modelowe

Czy Scrooge naprawdę był bogaty, skoro nie miał przy sobie nikogo bliskiego?

Co pokazuje: skłania do refleksji nad tym, czym jest prawdziwe bogactwo i szczęście

Odpowiedź do tego fragmentu: Pytanie retoryczne podkreśla, że majątek nie wystarcza do szczęścia. Odbiorca sam dochodzi do wniosku, że Scrooge potrzebował przemiany, a nie kolejnych pieniędzy.

Balladyna biegnie przez ciemny korytarz zamku, lecz jej własny ogromny cień podąża za nią bez przerwy.

Balladyna · Juliusz Słowacki · zdanie modelowe

Czy można uciec przed konsekwencjami własnej zbrodni?

Co pokazuje: wzmacnia refleksję moralną o winie i karze, które dosięgają Balladynę

Odpowiedź do tego fragmentu: Pytanie retoryczne kieruje uwagę czytelnika na problem winy i odpowiedzialności. Pokazuje, że zbrodnia Balladyny prowadzi do moralnych konsekwencji, przed którymi nie da się uciec.

W kursie

17 z 21

czyli ponad 80% środków możesz odpuścić

O tyle pojęć z podstawy programowej CKE nie zapytała ani razu w 16 arkuszach. W kursie mówię wprost, które 4 znać, a które są zapychaczem, więc nie tracisz na nie czasu.

Znaj: 4Możesz odpuścić: 17

05 · Pułapka

Odpowiedź, która traci punkt

Pod nią masz wersję, która robi to, czego chce egzaminator.

Do poprawy

To pytanie retoryczne, bo kończy się znakiem zapytania.

To pytanie retoryczne, bo osoba mówiąca nie oczekuje odpowiedzi - pyta, aby skłonić odbiorcę do refleksji i wzmocnić swój argument.

Znak zapytania mają wszystkie pytania, także zwykłe, np. „Która jest godzina?”. Punkt dostajesz za pokazanie, że autor nie czeka na odpowiedź, i za nazwanie funkcji.

06 · Ćwiczenie

Minićwiczenie

Sprawdź się: jedno pytanie na raz, od razu z wyjaśnieniem.

0/3

Pytanie 1 z 3

Jaki środek stylistyczny został użyty w zdaniu: Czy można przejść obojętnie obok ludzkiego cierpienia?

ApostrofaWszystkie środki na cytatach

Ostatnie 14 dni

Popularne teraz

Wszystkie narzędzia