Środki stylistyczne · Klasy 4-6

Zdrobnienie

Poznasz definicję zdrobnienia, nauczysz się rozpoznawać je po przyrostkach i zobaczysz, jak napisać o jego funkcji tak, żeby dostać punkty na egzaminie ósmoklasisty.

01 · Definicja

Co to jest zdrobnienie?

Zdrobnienie to wyraz utworzony od innego wyrazu, który oznacza coś małego albo pokazuje czuły, serdeczny stosunek do osoby, rzeczy lub zjawiska. Powstaje przez dodanie przyrostka: kot - kotek, dom - domek, serce - serduszko.

W jednym zdaniu

Mała forma, wielkie emocje - najczęściej chodzi o czułość, nie o rozmiar.

Zdrobnienia nie służą tylko do mówienia o małych rzeczach. Najczęściej zdradzają emocje osoby mówiącej: czułość, troskę, sympatię, a czasem politowanie albo złośliwą ironię. Na egzaminie sama nazwa to za mało - punkty dostajesz za wyjaśnienie, co zdrobnienie robi w konkretnym tekście: ociepla wypowiedź, wzrusza czy może wyśmiewa.

02 · Rozpoznanie

Jak rozpoznać?

Konkretne sygnały, po których wychwycisz go w tekście.

  1. Szukaj typowych przyrostków: -ek (domek), -ka (rączka), -ko (słówko), -ik (stolik), -yk (koszyk), -ątko (dzieciątko), -unia, -uś (mamusia, tatuś).

  2. Sprawdź, czy widać wyraz podstawowy: prawdziwe zdrobnienie da się cofnąć do słowa wyjściowego, np. kwiatuszek od „kwiat”, herbatka od „herbata”. Nie każdy wyraz na „-ek” to zdrobnienie.

  3. Zapytaj o emocje: czy chodzi o mały rozmiar, czy raczej o czułość, troskę i bliskość osoby mówiącej?

  4. Sprawdź ton wypowiedzi: zdrobnienie użyte złośliwie, np. bohaterek, brzmi ironicznie i umniejsza, zamiast ocieplać.

03 · Odpowiedź

Jak odpowiedzieć na pytanie o funkcję

Nazwa to za mało. Napisz, co ten środek pokazuje w tym konkretnym fragmencie.

Co może pokazywać

  • Pokazuje czułość i bliskość wobec osoby lub rzeczy
  • Podkreśla delikatność albo bezbronność
  • Ociepla opis i buduje serdeczny nastrój
  • Oddaje dziecięcy sposób widzenia świata
  • Wskazuje niewielki rozmiar czegoś
  • Wyraża ironię lub lekceważenie, gdy jest użyte złośliwie
Nazwa, fragment, co pokazuje w tym tekście

Zdrobnienie „kwiatuszek” ociepla opis i pokazuje drobność przedmiotu. Dzięki temu scena wydaje się czytelnikowi delikatna i czuła.

Funkcja zależy od fragmentu. Ten sam środek w innym tekście może pokazywać coś zupełnie innego.
Jeśli chcesz więcej

Kurs z polskiego

Zobacz kurs

04 · Przykłady

Przykłady z wyjaśnieniem

Najpierw proste zdania, potem fragmenty lektur. Cytaty oznaczamy jako cytat, własne zdania o lekturze jako modelowe.

Dziewczynka z czułością trzyma między palcami jeden bardzo mały delikatny kwiat o żółtych płatkach.

Dziewczynka trzymała w dłoni mały kwiatuszek.

Co pokazuje: podkreśla delikatność i niewinność sceny

Odpowiedź do tego fragmentu: Zdrobnienie „kwiatuszek” ociepla opis i pokazuje drobność przedmiotu. Dzięki temu scena wydaje się czytelnikowi delikatna i czuła.

Uśmiechnięta babcia podaje wnukowi zwykły kubek ciepłej herbaty.

Babcia podała wnukowi herbatkę.

Co pokazuje: pokazuje troskę i serdeczność babci

Odpowiedź do tego fragmentu: Zdrobnienie „herbatka” nie oznacza małej herbaty. Buduje ciepły, rodzinny nastrój i podkreśla opiekuńczość babci wobec wnuka.

Chłopiec pozuje dumnie z wypiętą piersią i zbyt małą papierową pelerynką, a obok rówieśnik spogląda na niego sceptycznie z uniesioną brwią.

No proszę, wielki bohaterek się znalazł.

Co pokazuje: ironia i lekceważenie

Odpowiedź do tego fragmentu: Zdrobnienie „bohaterek” ma funkcję ironiczną. Osoba mówiąca wcale nie chwali bohatera - umniejsza go i wyśmiewa.

Z lektur

Jan Kochanowski jako brodaty renesansowy ojciec siedzi pogrążony w żałobie obok pustego małego krzesełka i dziecięcych trzewików.

Treny · Jan Kochanowski · zdanie modelowe

Kochanowski w „Trenach” opłakuje swoją małą Urszulkę.

Co pokazuje: zdrobnienie imienia wyraża miłość i bliskość ojca wobec zmarłej córki

Odpowiedź do tego fragmentu: Zdrobnienie imienia dziecka podkreśla czułość i osobisty ton wypowiedzi. Dzięki temu czytelnik mocniej odczuwa rozpacz ojca po stracie ukochanej córki.

Mały jasnowłosy Książę w żółtym szaliku ostrożnie nakłada szklany klosz na jedną drobną różę na swojej małej planecie.

Mały Książę · Antoine de Saint-Exupéry · zdanie modelowe

Mały Książę osłania kloszem swoją różyczkę, żeby nie zmarzła nocą.

Co pokazuje: pokazuje czułość, troskę i emocjonalną więź bohatera z różą

Odpowiedź do tego fragmentu: Zdrobnienie „różyczka” ociepla sposób mówienia o róży. Podkreśla, że dla Małego Księcia nie jest ona zwykłą rośliną, lecz kimś bliskim, kto wymaga opieki.

Bob Cratchit niesie na ramieniu małego Tima, który trzyma laskę.

Opowieść wigilijna · Charles Dickens · zdanie modelowe

Bob Cratchit niesie na ramieniu swojego chorego synka, małego Tima.

Co pokazuje: podkreśla kruchość i bezbronność dziecka, budzi współczucie

Odpowiedź do tego fragmentu: Zdrobnienie „synek” wzmacnia współczucie wobec Tima. Podkreśla jego dziecięcość, słabość i potrzebę opieki ze strony rodziny.

W kursie

17 z 21

czyli ponad 80% środków możesz odpuścić

O tyle pojęć z podstawy programowej CKE nie zapytała ani razu w 16 arkuszach. W kursie mówię wprost, które 4 znać, a które są zapychaczem, więc nie tracisz na nie czasu.

Znaj: 4Możesz odpuścić: 17

05 · Pułapka

Odpowiedź, która traci punkt

Pod nią masz wersję, która robi to, czego chce egzaminator.

Do poprawy

Zdrobnienie „herbatka” oznacza, że babcia podała wnukowi małą herbatę.

Zdrobnienie „herbatka” ociepla wypowiedź i pokazuje serdeczny, opiekuńczy stosunek babci do wnuka.

Zdrobnienie nie zawsze mówi o rozmiarze - często ważniejsze są emocje. Zanim napiszesz „małe”, sprawdź, czy nie chodzi o czułość albo ironię.

06 · Ćwiczenie

Minićwiczenie

Sprawdź się: jedno pytanie na raz, od razu z wyjaśnieniem.

0/3

Pytanie 1 z 3

Przeczytaj zdanie: „Babcia nalała mi herbatki do ulubionego kubka”. Jaki środek stylistyczny został tu użyty?

ZgrubienieWszystkie środki na cytatach

Ostatnie 14 dni

Popularne teraz

Wszystkie narzędzia