Środki stylistyczne · Klasy 4-6

Zgrubienie

Poznasz definicję zgrubienia, jego typowe przyrostki i najczęstsze funkcje. Do tego ćwiczenie, które uchroni cię przed pomyleniem zgrubienia ze zdrobnieniem.

01 · Definicja

Co to jest zgrubienie?

Zgrubienie to wyraz utworzony od innego słowa tak, żeby pokazać, że coś jest duże, ciężkie, brzydkie, groźne albo oceniane negatywnie. Dom zmienia się w domisko, pies w psisko, a nos w nochal.

W jednym zdaniu

Przyrostki -isko, -ysko, -uch, -al, -sko i wyraźnie widoczne słowo podstawowe: domisko od słowa „dom”.

Zgrubienie to przeciwieństwo zdrobnienia: powstaje przez dodanie do słowa podstawowego przyrostka takiego jak -isko, -ysko, -uch, -al czy -sko. Może oznaczać coś większego, ale bardzo często wyraża niechęć, pogardę, żart albo potoczność - czasem mówi więcej o emocjach osoby mówiącej niż o samym przedmiocie. Na egzaminie nie wystarczy nazwać środka: punkty dostajesz za wyjaśnienie, co zgrubienie robi w konkretnym tekście.

02 · Rozpoznanie

Jak rozpoznać?

Konkretne sygnały, po których wychwycisz go w tekście.

  1. Szukaj typowych przyrostków: -isko i -ysko (domisko, zamczysko), -uch (staruch), -al (nochal), -sko (babsko).

  2. Sprawdź, czy w wyrazie widać słowo podstawowe: psisko pochodzi od „psa”, wilczysko od „wilka”. Jeśli podstawy nie widać, to nie jest zgrubienie.

  3. Zapytaj, czy wyraz powiększa przedmiot albo ocenia go negatywnie - zgrubienie robi jedno lub drugie, a często oba naraz.

  4. Porównaj ze zdrobnieniem: piesek pomniejsza i ociepla, psisko powiększa i straszy. To para, którą CKE uwielbia zestawiać.

  5. Zawsze czytaj kontekst: to samo zgrubienie może brzmieć groźnie, pogardliwie albo żartobliwie.

03 · Odpowiedź

Jak odpowiedzieć na pytanie o funkcję

Nazwa to za mało. Napisz, co ten środek pokazuje w tym konkretnym fragmencie.

Co może pokazywać

  • Pokazuje duży rozmiar lub ciężar czegoś
  • Wyraża niechęć, lekceważenie lub pogardę
  • Ośmiesza i buduje komizm
  • Nadaje wypowiedzi potoczny ton
  • Wyolbrzymia cechę przedmiotu lub osoby
  • Buduje atmosferę grozy
Nazwa, fragment, co pokazuje w tym tekście

Zgrubienie „domisko” sprawia, że dom wydaje się duży, ciężki i mało przyjazny. Buduje w wyobraźni czytelnika negatywny obraz tego miejsca.

Funkcja zależy od fragmentu. Ten sam środek w innym tekście może pokazywać coś zupełnie innego.
Jeśli chcesz więcej

Kurs z polskiego

Zobacz kurs

04 · Przykłady

Przykłady z wyjaśnieniem

Najpierw proste zdania, potem fragmenty lektur. Cytaty oznaczamy jako cytat, własne zdania o lekturze jako modelowe.

Ogromny ponury dom na końcu wsi góruje nad dwiema małymi chatami w oddali.

Na końcu wsi stało ponure domisko.

Co pokazuje: podkreśla wielkość i nieprzyjazny wygląd domu

Odpowiedź do tego fragmentu: Zgrubienie „domisko” sprawia, że dom wydaje się duży, ciężki i mało przyjazny. Buduje w wyobraźni czytelnika negatywny obraz tego miejsca.

Ogromny nastroszony pies warczy przy bramie.

Przy bramie warczało ogromne psisko.

Co pokazuje: wyolbrzymia rozmiar psa i buduje wrażenie zagrożenia

Odpowiedź do tego fragmentu: Zgrubienie „psisko” wzmacnia wrażenie niebezpieczeństwa. Czytelnik od razu wyobraża sobie dużego, groźnego psa.

Wścibska kreskówkowa postać z dużym nosem zagląda za uchylone drzwi do cudzej rozmowy.

Wszędzie wtykał swój wielki nochal.

Co pokazuje: ośmiesza opisywaną osobę i nadaje wypowiedzi lekceważący, potoczny ton

Odpowiedź do tego fragmentu: Zgrubienie „nochal” nie jest neutralną nazwą nosa. Nadaje zdaniu potoczny, lekceważący ton i ośmiesza wścibską osobę.

Z lektur

Ogromne stare zamczysko o ciężkich murach i wieżach; na jego dziedzińcu dwaj drobni szlachcice, Cześnik i Rejent, kłócą się po dwóch stronach granicznego muru.

Zemsta · Aleksander Fredro · zdanie modelowe

Cześnik i Rejent kłócą się o mur starego zamczyska, w którym obaj mieszkają.

Co pokazuje: podkreśla ciężki, staroświecki charakter budowli i dodaje sporowi komizmu

Odpowiedź do tego fragmentu: Zgrubienie „zamczysko” pokazuje, że budowla jest stara i ciężka, a zacięty spór o nią nabiera lekko komicznego charakteru. Czytelnik patrzy na kłótnię bohaterów z dystansem.

Bilbo siedzi na gałęzi i patrzy na wielkiego wyjącego wilka pod drzewem.

Hobbit · J.R.R. Tolkien · zdanie modelowe

Bilbo patrzy z drzewa na wyjące wilczysko, które krąży w dole.

Co pokazuje: buduje atmosferę grozy - zwierzę wydaje się większe i groźniejsze

Odpowiedź do tego fragmentu: Zgrubienie „wilczysko” wzmacnia obraz zagrożenia. Dzięki niemu czytelnik widzi zwierzę jako wielkie, dzikie i budzące strach, tak jak widzi je przerażony Bilbo.

Postawny Grabiec w prostej dawnej chłopskiej koszuli siedzi przy stole, śmieje się rubasznie i z zadowoleniem patrzy na duży bochen chleba i dzban.

Balladyna · Juliusz Słowacki · zdanie modelowe

Grabiec to rubaszne chłopisko, które myśli głównie o jedzeniu i piciu.

Co pokazuje: nadaje opisowi potoczny, żartobliwy ton i wyraża lekceważącą ocenę postaci

Odpowiedź do tego fragmentu: Zgrubienie „chłopisko” nadaje opisowi Grabca rubaszny, potoczny charakter. Podkreśla komizm postaci i dystans osoby mówiącej wobec bohatera.

W kursie

17 z 21

czyli ponad 80% środków możesz odpuścić

O tyle pojęć z podstawy programowej CKE nie zapytała ani razu w 16 arkuszach. W kursie mówię wprost, które 4 znać, a które są zapychaczem, więc nie tracisz na nie czasu.

Znaj: 4Możesz odpuścić: 17

05 · Pułapka

Odpowiedź, która traci punkt

Pod nią masz wersję, która robi to, czego chce egzaminator.

Do poprawy

„Staruch” to zgrubienie, więc znaczy po prostu „bardzo stary człowiek”.

Zgrubienie „staruch” nie tylko wskazuje na wiek - przede wszystkim wyraża lekceważenie albo pogardę osoby mówiącej.

Zgrubienie rzadko mówi wyłącznie o rozmiarze czy wieku. Najczęściej zdradza emocje osoby mówiącej, dlatego zawsze sprawdzaj kontekst całego zdania.

06 · Ćwiczenie

Minićwiczenie

Sprawdź się: jedno pytanie na raz, od razu z wyjaśnieniem.

0/3

Pytanie 1 z 3

W zdaniu „Przy bramie warczało ogromne psisko” wyraz „psisko” to:

ZdrobnienieWszystkie środki na cytatach

Ostatnie 14 dni

Popularne teraz

Wszystkie narzędzia