Środki stylistyczne · Klasy 4-6

Przenośnia (metafora)

Poznasz przenośnię na prostych przykładach i na lekturach z listy CKE. Nauczysz się odczytywać jej ukryty sens - bo dokładnie tego wymaga egzamin.

01 · Definicja

Co to jest przenośnia?

Przenośnia, inaczej metafora, to wyrażenie, którego nie rozumiemy dosłownie. Gdy czytasz, że ktoś „ma serce z kamienia”, nikt nie mówi o prawdziwym kamieniu - chodzi o to, że ta osoba jest nieczuła.

W jednym zdaniu

Czy to się da rozumieć dosłownie? Jeśli nie - masz przenośnię.

Przenośnia polega na przeniesieniu znaczenia z jednej rzeczy na drugą. Autor nie mówi wprost, tylko buduje obraz, który trzeba odczytać. Na egzaminie to jeden z najważniejszych środków: często dostaniesz polecenie „wyjaśnij znaczenie przenośni użytej w tekście”. Wtedy nie wystarczy nazwać środka - trzeba przełożyć obraz na prosty sens.

02 · Rozpoznanie

Jak rozpoznać?

Konkretne sygnały, po których wychwycisz go w tekście.

  1. Zadaj pytanie: czy to zdanie da się rozumieć dosłownie? Morze problemów to nie woda, więc to przenośnia.

  2. Sprawdź, czy nie ma łącznika jak, jakby, niczym. Jeśli jest - to porównanie, nie przenośnia.

  3. Szukaj słów połączonych w nietypowe pary: ciężar winy, serce z lodu. Wina nic nie waży, a serce nie jest z lodu - znaczenie zostało przeniesione.

  4. Spróbuj przełożyć wyrażenie na prosty sens. Jeśli musisz je „przetłumaczyć” (morze problemów = bardzo dużo problemów), to znak, że masz przenośnię.

  5. Pamiętaj: uosobienie i ożywienie to szczególne rodzaje przenośni. Jeśli rzecz zachowuje się jak człowiek albo istota żywa, użyj tej dokładniejszej nazwy.

03 · Odpowiedź

Jak odpowiedzieć na pytanie o funkcję

Nazwa to za mało. Napisz, co ten środek pokazuje w tym konkretnym fragmencie.

Tak pyta CKE · Czerwiec 2024, zadanie 8

Związek wyrazowy „łamać sobie głowę” użyty w wypowiedzeniu […] ma znaczenie …

Odpowiedzi do wyboru: A. dosłowne, B. przenośne

Rozwiąż to zadanie w arkuszu

Co może pokazywać

  • Pokazuje głębszy, ukryty sens tekstu
  • Skraca opis, a jednocześnie zwiększa jego siłę
  • Wyraża emocje, które trudno nazwać wprost
  • Buduje nastrój
  • Pokazuje abstrakcyjne pojęcia w konkretnym obrazie
  • Zmusza czytelnika do interpretacji, a nie tylko do czytania
Nazwa, fragment, co pokazuje w tym tekście

Przenośnia „złote serce” oznacza, że bohater jest dobry i życzliwy dla innych. Dzięki niej czytelnik od razu widzi jego najważniejszą cechę.

Funkcja zależy od fragmentu. Ten sam środek w innym tekście może pokazywać coś zupełnie innego.
Jeśli chcesz więcej

Kurs z polskiego

Zobacz kurs

04 · Przykłady

Przykłady z wyjaśnieniem

Najpierw proste zdania, potem fragmenty lektur. Cytaty oznaczamy jako cytat, własne zdania o lekturze jako modelowe.

Chłopiec oddaje szalik zmarzniętemu koleżance; żółte serce podkreśla jego dobroć.

Miał złote serce.

Co pokazuje: jednym obrazem oddaje dobroć bohatera - serce nie jest ze złota, tylko „cenne”, bo pełne życzliwości

Odpowiedź do tego fragmentu: Przenośnia „złote serce” oznacza, że bohater jest dobry i życzliwy dla innych. Dzięki niej czytelnik od razu widzi jego najważniejszą cechę.

Nad głową zmartwionego chłopca kłębi się chmura z błyskawicami i splątanymi liniami.

W jego głowie rozpętała się burza myśli.

Co pokazuje: oddaje chaos i gwałtowność przeżyć - myśli kłębią się jak burza

Odpowiedź do tego fragmentu: Przenośnia „burza myśli” oddaje wewnętrzny chaos bohatera. Pokazuje, że przeżywa on silne napięcie i nie potrafi uporządkować swoich emocji.

Chłopca otaczają fale z kartek i splątanych przedmiotów, które obrazują nadmiar problemów.

Bohater utonął w morzu kłopotów.

Co pokazuje: pokazuje ogrom problemów i bezradność bohatera wobec nich

Odpowiedź do tego fragmentu: Przenośnia „morze kłopotów” oznacza bardzo dużą liczbę problemów. Podkreśla, że bohater czuje się nimi przytłoczony.

Z lektur

Balladyna ugina się pod ogromnym głazem, który obrazuje ciężar winy.

Balladyna · Juliusz Słowacki · zdanie modelowe

Balladyna dźwiga ciężar zbrodni.

Co pokazuje: pokazuje, że zbrodnia moralnie obciąża bohaterkę, choć nie jest fizycznym ciężarem

Odpowiedź do tego fragmentu: Przenośnia „ciężar zbrodni” pokazuje, że czyn Balladyny nie znika po jego popełnieniu. Staje się moralnym obciążeniem, które wpływa na jej dalsze losy i decyzje.

Scrooge odwraca się od wyciągniętej dłoni; serce w bryle lodu obrazuje jego obojętność.

Opowieść wigilijna · Charles Dickens · zdanie modelowe

Przed przemianą Scrooge ma serce skute lodem.

Co pokazuje: jednym obrazem oddaje emocjonalny chłód i zamknięcie bohatera na ludzi

Odpowiedź do tego fragmentu: Przenośnia „serce skute lodem” podkreśla emocjonalny chłód Scrooge'a. Pokazuje, że bohater nie okazuje współczucia i nie potrafi budować bliskich relacji.

Skawiński czyta w latarni, a otwarta książka odsłania wspomnienie rodzinnego krajobrazu.

Latarnik · Henryk Sienkiewicz · zdanie modelowe

Dla Skawińskiego lektura „Pana Tadeusza” staje się bramą do ojczyzny.

Co pokazuje: abstrakcyjną tęsknotę za krajem zamienia w konkretny, poruszający obraz

Odpowiedź do tego fragmentu: Przenośnia „brama do ojczyzny” pokazuje, jak wielkie znaczenie ma dla Skawińskiego książka. Nie przenosi go dosłownie do Polski, ale budzi wspomnienia, tęsknotę i poczucie więzi z krajem.

W kursie

17 z 21

czyli ponad 80% środków możesz odpuścić

O tyle pojęć z podstawy programowej CKE nie zapytała ani razu w 16 arkuszach. W kursie mówię wprost, które 4 znać, a które są zapychaczem, więc nie tracisz na nie czasu.

Znaj: 4Możesz odpuścić: 17

05 · Pułapka

Odpowiedź, która traci punkt

Pod nią masz wersję, która robi to, czego chce egzaminator.

Do poprawy

„Serce z kamienia” oznacza, że serce jest zrobione z kamienia.

„Serce z kamienia” oznacza, że ktoś jest nieczuły i obojętny.

Przenośni nigdy nie tłumacz dosłownie. Na egzaminie liczy się ukryty sens - przełóż obraz na prostą informację o bohaterze lub sytuacji.

06 · Ćwiczenie

Minićwiczenie

Sprawdź się: jedno pytanie na raz, od razu z wyjaśnieniem.

0/3

Pytanie 1 z 3

Jaki środek stylistyczny występuje w zdaniu: „Miał serce z kamienia”?

PorównanieWszystkie środki na cytatach

Ostatnie 14 dni

Popularne teraz

Wszystkie narzędzia