Krótka odpowiedź

Przeczytaj tekst i wykonaj zadania.

Henryk Sienkiewicz

W PUSTYNI I W PUSZCZY

Przez następne trzy dni jechali wciąż wąwozem i zawsze w górę. Dni były przeważnie upalne, noce na przemian chłodne albo parne. Zbliżała się pora dżdżysta¹. Zza widnokręgu wysuwały się tu i ówdzie chmury, białe jak mleko, ale głębokie i zawalne². Stronami widać było już smugi dżdżu i dalekie tęcze. Nad ranem trzeciego dnia jedna z takich chmur pękła nad ich głowami jak beczka, z której zleciała obręcz, i pokropiła ich ciepłym i obfitym, ale na szczęście krótkotrwałym deszczem. Potem pogoda uczyniła się jednak piękna i mogli jechać dalej. [...] Podróż w odświeżonym powietrzu nie była wcale uciążliwa, a obfitość zwierzyny i wody usuwała obawę głodu i pragnienia. W ogóle szło im łatwiej, niż się spodziewali, toteż Stasia nie opuszczał dobry humor i jadąc obok dziewczynki, gwarzył z nią wesoło, a chwilami i żartował:

– Wiesz co, Nel – mówił – gdy na chwilę zatrzymali konie pod wielkim drzewem chlebowym, z którego Kali z Meą obcinali podobne do ogromnych melonów owoce – czasem mi się zdaje, że ja jestem błędny rycerz.

– A co to jest błędny rycerz? – zapytała Nel, zwracając ku niemu swą śliczną główkę.

– Dawno, dawno temu, w średnich wiekach, byli tacy rycerze, którzy jeździli po świecie i szukali przygód. Walczyli z olbrzymami i smokami i wiesz? Każdy miał swoją damę, którą opiekował się i której bronił.

– To ja jestem taka dama?

Staś zastanowił się przez chwilę, po czym odrzekł:

– Nie – tyś na to za mała. Tamte wszystkie były dorosłe.

I ani przez głowę mu nie przeszło, że może żaden błędny rycerz nie uczynił tyle dla swojej damy, ile on dla tej małej siostrzyczki – po prostu wydawało mu się, że to, co czynił, rozumiało się samo przez się.

Lecz Nel uczuła się pokrzywdzona jego słowami, więc wysunąwszy z nadąsaną minką usta, rzekła:

– A mówiłeś raz w pustyni, że postąpiłam jak osoba trzynastoletnia? Aha!

– No to raz, ale masz lat osiem.

– To za dziesięć lat będę miała osiemnaście!

– Wielka rzecz! A ja dwudziesty czwarty! W takim wieku człowiek nie myśli już o żadnych damach, bo ma co innego do roboty. Rozumie się!

– A co będziesz robił?

– Będę inżynierem albo marynarzem, albo jeśli w Polsce będzie wojna, to pójdę się bić jak mój ojciec.

Ona zaś spytała niespokojnie:

– Ale wrócisz do Port Saidu?

– Pierwej musimy tam powrócić oboje.

– Do tatusia! – odpowiedziała dziewczynka.

I oczy jej zamgliły się smutkiem i tęsknotą. Na szczęście nadleciało w tej chwili stadko prześlicznych papug z różowymi głowami i z różową podszewką pod spodem skrzydeł. Dzieci zapomniały natychmiast o poprzedniej rozmowie i poczęły śledzić oczyma ich lot.

Henryk Sienkiewicz, W pustyni i w puszczy, Warszawa 1997.

¹ Dżdżysta – deszczowa.

² Chmury zawalne – chmury potężne, gęste.

[435 wyrazów]

Przeczytaj tekst i wykonaj zadania.

Krzysztof Adam Wieczorek

DLACZEGO MOCNE ARGUMENTY NIE ZAWSZE SĄ PRZEKONUJĄCE?

Wyobraź sobie, że szykujesz się do ważnego wystąpienia, podczas którego będziesz przekonywać publiczność do istotnej sprawy. Od czego rozpoczniesz przygotowania, na co zwrócisz największą uwagę? Pierwsza myśl, jaka przychodzi ci do głowy, jest taka, że najważniejsze jest przygotowanie kilku mocnych argumentów popierających tezę, do której chcesz przekonać słuchaczy. W niektórych przypadkach taka taktyka powinna okazać się skuteczna. Czasami jednak może się okazać, że nie przynosi ona takich efektów, jakich się spodziewaliśmy.

Dzieje się tak dlatego, że istnieją dwa typy odbiorców. Pierwszy z nich to ktoś, kto uważnie analizuje treść przekazu, poszukuje dodatkowych informacji i dopiero na podstawie zgromadzonych danych podejmuje decyzję, czy zgodzić się z tezą, do której nadawca komunikatu próbuje go przekonać. Zupełnie inaczej odbywa się to w przypadku odbiorcy, który decyduje, czy zgodzić się z nadawcą przekazu, zgodnie z prostymi wskazówkami – na przykład z tym, czy nadawca sprawia wrażenie osoby miłej i kompetentnej, czy mówi z przekonaniem, czy inni zgadzają się z jego słowami.

Aby lepiej zrozumieć, czym obie drogi odbioru perswazji się różnią, wyobraźmy sobie ladę w hipermarkecie, na której wyłożonych jest wiele różnych serków. Wyobraźmy sobie teraz dwie osoby, które stoją przed taką ladą i starają się wybrać serek najlepszy dla siebie. Pierwsza z osób bierze każdy serek do ręki i dokładnie czyta informacje znajdujące się na jego opakowaniu. Sprawdza m.in. datę ważności i skład serka. Po przeanalizowaniu danych wkłada do swojego koszyka wybrany serek. Druga osoba postępuje inaczej – decyduje się na wybór konkretnego serka dlatego, że widzi na jego opakowaniu rysunek uśmiechniętej krówki. Może też wybrać serek, ponieważ widzi go w koszykach innych klientów – skoro tyle osób go kupuje, to musi być smaczny.

To, czy dany przekaz okaże się przekonujący, zależy od tego, jaką drogą dotrze on do odbiorcy. Gdy słuchacz preferuje pierwszą z opisanych dróg, jest szansa, że zostanie przekonany, jeśli usłyszy mocne argumenty. To, że nadawca ubierze się w szorty i T-shirt, nie będzie miało znaczenia. Słuchacza nie przekonają natomiast słabe argumenty, choćby padły z ust znanego profesora, ubranego w idealnie skrojony garnitur.

Inaczej będzie w przypadku odbiorcy preferującego drugą z dróg. Mocne argumenty nie przekonają go z prostej przyczyny – ponieważ do niego nie dotrą. Może go natomiast przekonać to, że osoba przedstawiająca argumenty wypowie je piękną polszczyzną, a wszyscy wokół będą bić jej brawo.

Co powinna zrobić osoba przygotowująca się do wystąpienia, podczas którego zamierza przekonywać do czegoś słuchaczy? Przede wszystkim powinna uwzględnić dwa typy obiorców – tych, którzy skupią się na przekazywanych treściach, oraz tych, którzy dodatkowo będą zwracać uwagę na kompetencje osoby przemawiającej. Kiedy już to uwzględni, to powinna przygotować mocne argumenty i zadbać dodatkowo o atrakcyjność swojego przemówienia.

Na podstawie: Krzysztof Adam Wieczorek, Dlaczego mocne argumenty nie zawsze są przekonujące? Dwie drogi skutecznej perswazji, [w:] „Filozofuj” nr 6/2016 (30).

[428 wyrazów]

Przeczytaj tekst i wykonaj zadania.

Adam Mickiewicz

PAN TADEUSZ

Hrabia ujrzał zamek i zatrzymał konia. Pierwszy raz widział zamek z rana i nie wierzył, Że to były też same mury, tak odświeżył I upięknił poranek zarysy budowy; Zadziwił się pan Hrabia na widok tak nowy. Wieża zdała się dwakroć wyższa, bo stercząca Nad mgłą ranną; dach z blachy złocił się od słońca, Pod nim błyszczała w kratach reszta szyb wybitych, Łamiąc promienie wschodu w tęczach rozmaitych; Niższe piętra oblała tumanu¹ powłoka, Rozpadliny i szczerby zakryła od oka. Krzyk dalekich myśliwców, wiatrami przygnany, Odbijał się kilkakroć o zamkowe ściany: Przysiągłbyś, że krzyk z zamku, że pod mgły zasłoną Mury odbudowano i znów zaludniono.

Hrabia lubił widoki niezwykłe i nowe, Zwał je romansowymi; mawiał, że ma głowę Romansową; w istocie był wielkim dziwakiem. Nieraz pędząc za lisem albo za szarakiem, Nagle stawał i w niebo poglądał żałośnie Jak kot, gdy ujrzy wróble na wysokiej sośnie; Często bez psa, bez strzelby błąkał się po gaju Jak rekrut² zbiegły; często siadał przy ruczaju³ Nieruchomy, schyliwszy głowę nad potokiem, Jak czapla wszystkie ryby chcąca pozrzeć⁴ okiem. Takie były Hrabiego dziwne obyczaje […].

Hrabski koń, zwrócony z drogi, Prosto kłusował polem aż pod zamku progi. Hrabia samotny wzdychał, poglądał na mury, Wyjął papier, ołówek i kreślił figury. Wtem, spójrzawszy w bok, ujrzał o dwadzieścia kroków Człowieka, który, równie miłośnik widoków, Z głową zadartą, ręce włożywszy w kieszenie, Zdawało się, że liczył oczyma kamienie. Poznał go zaraz, ale musiał kilka razy Krzyknąć, nim głos Hrabiego usłyszał Gerwazy.

Szlachcic to był, służący dawnych zamku panów, Pozostały ostatni z Horeszków dworzanów; Starzec wysoki, siwy, twarz miał czerstwą, zdrową. Marszczkami pooraną, posępną, surową. Dawniej pomiędzy szlachtą z wesołości słynął; Ale od bitwy, w której dziedzic zamku zginął, Gerwazy się odmienił i już od lat wielu Ani był na kiermaszu, ani na weselu; Odtąd jego dowcipnych żartów nie słyszano I uśmiechu na jego twarzy nie widziano. […]

Skoro ujrzał Hrabiego, czapkę z głowy schwycił I krewnego swych panów ukłonem zaszczycił, Chyląc łysinę wielką, świecącą z daleka I naciętą od licznych kordów jak nasieka⁵; Gładził ją ręką, podszedł i jeszcze raz nisko Skłoniwszy się, rzekł smutnie: „Mopanku Panisko, Daruj mnie, że tak mówię, Jaśnie Grafie Panie, To jest mój zwyczaj, nie zaś nieuszanowanie: «Mopanku» powiadali wszyscy Horeszkowie; Ostatni Stolnik, pan mój, miał takie przysłowie. Czyż to prawda, Mopanku, że Pan grosza skąpisz Na proces i ten zamek Soplicom ustąpisz? Nie wierzyłem, lecz w całym powiecie tak słychać”. Tu, poglądając w zamek, nie przestawał wzdychać.

„Cóż dziwnego? – rzekł Hrabia. – Koszt wielki, a nuda Jeszcze większa; chcę skończyć, lecz szlachcic maruda Upiera się; przewidział, że mię znudzić może. Dłużej też nie wytrzymam i dzisiaj broń złożę, Przyjmę warunki zgody, jakie mi sąd poda”. „Zgody? – krzyknął Gerwazy. – Z Soplicami zgoda? Z Soplicami, Mopanku?” – To mówiąc wykrzywił Usta, jakby nad własną mową się zadziwił. „Zgoda i Soplicowie! Mopanku Panisko, Pan żartuje, co? Zamek, Horeszków siedlisko, Ma pójść w ręce Sopliców? Niech Pan tylko raczy Zsiąść z konia, pódźmy w zamek, niech no Pan obaczy, Pan sam nie wie, co robi; niech się Pan nie wzbrania, Zsiadaj Pan!” – i przytrzymał strzemię do zsiadania.

Adam Mickiewicz, Pan Tadeusz, Warszawa 2019.

¹ Tuman – tu: obłok.

² Rekrut – żołnierz nowo wcielony do wojska, jeszcze przed złożeniem przysięgi.

³ Ruczaj – strumień.

⁴ Pozrzeć – dawn. zobaczyć.

⁵ I naciętą od licznych kordów jak nasieka – tu: pełną blizn po uderzeniach szabli.

[525 wyrazów]