Gramatyka

1. Przykładowe uzupełnienie

   Dick, grając na fujarce, obserwuje zwierzęta przysłuchujące się grze.

   Mary, stojąc nieruchomo, przygląda się zwierzętom zgromadzonym wokół Dicka.

Dlaczego właśnie tak?

1. Najważniejsza zasada: Imiesłowowy równoważnik zdania nazywa czynność wykonywaną równocześnie przez tę samą osobę. Dlatego „Dick gra” zmieniamy na „Dick, grając”, a „Mary stoi” na „Mary, stojąc”. Oba wtrącone równoważniki oddzielamy przecinkami.

1. Twoja wypowiedź

   „Kiedy dwóch idzie razem, każdy z nich lepiej działa i myśli”

2. A

   pojedynczym.Odpada

   Pojedyncze ma tylko jedno orzeczenie, a tu jest ich kilka ('idzie', 'działa', 'myśli').

3. B

   złożonym podrzędnie.Odpada

   Wyraz „kiedy” wprowadza część, która mówi, kiedy odbywają się pozostałe działania. Odpowiedź B nie opisuje jednak całego wypowiedzenia: są w nim trzy zdania składowe, a dwie dalsze części łączy „i”.

4. C

   wielokrotnie złożonym.Pasuje

   To wypowiedzenie wielokrotnie złożone, bo zawiera trzy zdania składowe: „idzie”, „działa” i „myśli”. Część „Kiedy dwóch idzie razem” mówi, kiedy odbywają się pozostałe działania, dlatego jest podrzędna. Dwie dalsze części łączy „i”, więc są współrzędne.

   Sedno: Odpowiedzi B i D opisują tylko po jednym połączeniu między częściami zdania. W całym wypowiedzeniu są oba rodzaje połączeń: podrzędne i współrzędne. Dlatego trzeba wybrać szerszą nazwę: zdanie wielokrotnie złożone.

5. D

   złożonym współrzędnie.Odpada

   Spójnik „i” łączy części z orzeczeniami „działa” i „myśli”. Odpowiedź D nie opisuje jednak całego wypowiedzenia, bo część „Kiedy dwóch idzie razem” mówi, kiedy odbywają się pozostałe działania.

6. Odpowiedź: Cwielokrotnie złożonym.

1. A

   Filozofia i życie muszą się spotkać w tym, kto filozofuje.Pasuje

   W odpowiedzi A występują dwa orzeczenia: „muszą się spotkać” i „filozofuje”. Część „kto filozofuje” odpowiada na pytanie „w kim filozofia i życie muszą się spotkać?”, dlatego jest podrzędna wobec pierwszej części.

2. B

   Spóźniony pociąg, odwołany lot, nieprzewidziane okienko w wykładach.Odpada

   To równoważnik zdania zbudowany z wyliczenia. Nie ma w nim osobowej formy czasownika, więc nie jest zdaniem złożonym.

3. C

   Dobry filozof nie rozstaje się z lekturą, a ona jest jego codziennym pożywieniem.Odpada

   Są tu dwa zdania składowe połączone spójnikiem „a”, ale żadne nie jest zależne od drugiego. To zdanie współrzędnie złożone.

4. D

   Filozofia może stać się sposobem na życie tylko pod warunkiem tego spotkania.Odpada

   Występuje tu tylko jedno orzeczenie: „może stać się”. Wyrażenie „pod warunkiem tego spotkania” nie jest osobnym zdaniem.

5. Odpowiedź: AFilozofia i życie muszą się spotkać w tym, kto filozofuje.

1. Odpowiedź:BDostaje punkt

2. Po czym to poznać

   W zdaniu B oba człony mogą działać samodzielnie: „Poeta był wybitnym mistrzem mowy polskiej” oraz „znał bardzo dobrze literaturę”. Są równorzędne i połączone bez spójnika, więc jest to zdanie współrzędnie złożone.

1. Przykładowe uzupełnienie

   Wyrazy należące do tej samej rodziny wyrazów oznaczono literami: B, C, E.

   Przymiotnik należący do tej samej rodziny wyrazów: wrogi lub złowrogi.

Dlaczego właśnie tak?

1. Najważniejsza zasada: W zadaniu 17.1 słowa „przyjaźń”, „przyjaciel” i „zaprzyjaźniony” należą do jednej rodziny, ponieważ mają wspólną część i są związane ze znaczeniem przyjaźni. „Lubiany” pochodzi od wyrazu „lubić”, a „koleżanka” należy do innej rodziny, więc poprawne litery to B, C, E. W zadaniu 17.2 trzeba podać przymiotnik, czyli wyraz odpowiadający na pytanie „jaki?”. Od rzeczownika „wróg” można utworzyć przymiotnik „wrogi” albo „złowrogi”. Sam wyraz „wróg” odpowiada na pytanie „kto?”, więc jest rzeczownikiem i nie spełnia polecenia.

1. Przykładowe uzupełnienie

   1. Każdy człowiek chce mieć grono (przyjaciel) przyjaciół, bo z dobrymi (przyjaciel) przyjaciółmi łatwiej pokonuje się trudności.

   2. Po ukończeniu szkoły podstawowej Kasia planuje naukę w (technikum) technikum. Obecnie rozważa wybór jednego z dwóch (technikum) techników znajdujących się w jej mieście.

Dlaczego właśnie tak?

1. Najważniejsza zasada: O formie wyrazu decydują pytanie, przypadek i liczba. Grono kogo? → „przyjaciół” (dopełniacz liczby mnogiej). Z kim? → „z przyjaciółmi” (narzędnik liczby mnogiej). W czym? → „w technikum” (miejscownik liczby pojedynczej). Dwóch czego? → „techników” (dopełniacz liczby mnogiej).

1. A

   A dlaczego?Pasuje

   „A dlaczego?” nie zawiera osobowej formy czasownika, dlatego jest równoważnikiem zdania. Poprawna jest odpowiedź A.

2. B

   Co pan tu robi?Odpada

   W pytaniu B wyraz „robi” jest osobową formą czasownika, więc to zdanie.

3. C

   Skąd przybywasz?Odpada

   W pytaniu C wyraz „przybywasz” jest osobową formą czasownika, więc to zdanie.

4. D

   Czy są na niej oceany?Odpada

   W pytaniu D wyraz „są” jest osobową formą czasownika, więc to zdanie.

5. Odpowiedź: AA dlaczego?

1. A

   uderzać.Odpada

   Czasownik „uderzać” jest niedokonany (czynność wciąż trwa), więc formant nie zmienia go w dokonany (czynność zakończoną) tak jak w „przyjechać”.

2. B

   skończyć.Pasuje

   W wyrazie 'przyjechać' przedrostek (formant) 'przy-' tworzy czasownik dokonany, czyli taki, który nazywa czynność zakończoną. Tę samą funkcję pełni przedrostek 's-' w wyrazie 'skończyć' - od niedokonanego 'kończyć' tworzy dokonane 'skończyć' (czynność zakończona).

3. C

   zdumiewać.Odpada

   Czasownik „zdumiewać” jest niedokonany, więc formant pełni inną funkcję niż w „przyjechać”.

4. D

   przytakiwać.Odpada

   Czasownik „przytakiwać” jest niedokonany: mimo przedrostka „przy-” oznacza czynność trwającą, nie dokonaną.

5. Odpowiedź: Bskończyć.

1. A

   zdanie pojedyncze.Odpada

   Zdanie pojedyncze ma jedno orzeczenie, a tutaj występują dwa: „słuchano” i „pamiętamy”.

2. B

   równoważnik zdania.Odpada

   Równoważnik zdania nie ma osobowej formy czasownika. To wypowiedzenie ma dwie takie formy.

3. C

   zdanie podrzędnie złożone.Pasuje

   To zdanie podrzędnie złożone. Ma dwa orzeczenia: „słuchano” i „pamiętamy”, a część „gdy słuchano nas z zachwytem” określa chwile z części nadrzędnej.

4. D

   zdanie współrzędnie złożone.Odpada

   Części nie są równorzędne. Zdanie wprowadzone wyrazem „gdy” zależy od zdania głównego i opisuje rzeczownik „chwile”.

5. Odpowiedź: Czdanie podrzędnie złożone.

1. Przykładowe uzupełnienie

   Bracia Lumière należeli do wynalazców widzących w kinematografie bardziej zabawkę niż sztukę.

   Dzięki kinematografowi Georges Méliès rozwiązał wszystkie problemy, nad jakimi się głowił, pracując w teatrze.

Dlaczego właśnie tak?

1. A

   cechy.Odpada

   Wyraz „wynalazca” nazywa osobę, a nie czyjąś cechę.

2. B

   narzędzia.Odpada

   Wynalazca jest człowiekiem, a nie narzędziem lub przyrządem.

3. C

   czynności.Odpada

   Nazwą czynności byłoby „wynalezienie”. Wyraz „wynalazca” nazywa osobę, która tę czynność wykonuje.

4. D

   wykonawcy czynności.Pasuje

   Formant „-ca” w wyrazie „wynalazca” tworzy nazwę osoby wykonującej czynność. Wynalazca to ktoś, kto wynajduje, dlatego poprawna jest odpowiedź D.

5. Odpowiedź: Dwykonawcy czynności.