Czytanie tekstów nieliterackich

Przeczytaj tekst i wykonaj zadania.

Katarzyna Olbrycht

DO CZEGO W ROZWOJU CZŁOWIEKA POTRZEBNE JEST PIĘKNO?

Jest tyle piękna, o które musimy się troszczyć.

Charlie Mackesy

Choć tytułowe pytanie tekstu brzmi dosyć prowokacyjnie, zawiera wyraźną tezę: tak, piękno jest potrzebne, a nawet niezbędne w rozwoju człowieka.

Uznawanie mocnej pozycji piękna kojarzy się w dzisiejszej kulturze raczej z odległą przeszłością, głównie z tradycją grecką. Jest to skojarzenie w pełni zasadne, ponieważ jesteśmy w ogromnym stopniu, mniej lub bardziej świadomie, dziedzicami myśli starożytnych Greków. Tradycja grecka rozróżniała piękno wysokie (piękno duchowe, moralne, ideę piękna) oraz piękno niższe (piękno uchwytne za pomocą zmysłów – wygląd, uroda, kształt).

Piękno obejmowało więc wszystkie dziedziny życia: obyczaje i myśli, zachowania i działania, przyrodę i rzeczy. Ślady tego myślenia spotykamy w języku do dzisiejszego dnia. Nie budzi większych wątpliwości ogólny sens nie tylko określeń „piękno przyrody” bądź „piękny widok”, ale i „piękny człowiek” (nie w sensie urody, ale postawy życiowej), „piękny charakter”, „piękne zachowanie”, „piękne życie”.

Codzienne funkcjonowanie dowodzi niezbędności tej kategorii. Przypomnijmy chociażby spontaniczne okrzyki astronautów, kiedy osiągnęli cel swojego lotu – Księżyc. W 1968 roku jeden z nich, Frank Borman¹, dzielił się z mieszkańcami Ziemi swoim zachwytem: „To jest najpiękniejszy widok, jaki kiedykolwiek oglądałem, zapierający dech w piersiach”. W lipcu 1969 roku uczestnik kolejnego lotu – Neil Armstrong² wykrzyknął: „Oto Księżyc… Jego surowe piękno robi wrażenie”, a drugi, Edwin Aldrin, zawołał: „Tu jest pięknie, pięknie!”.

Zarówno kontakt z pięknem wyższym (duchowym), jak i pięknem niższym (uchwytnym za pomocą zmysłów) buduje człowieczeństwo. Oba, równocześnie realizowane, pogłębiają potrzebę piękna, otwierają coraz to nowe drogi odkrywania go i stwarzania warunków do jego przejawiania się w świecie.

Piękno, obok prawdy i dobra, jest wartością wyższą, jedną z trzech wielkich wartości. Tym wartościom towarzyszy założenie, że nie mogą być one traktowane użytecznie, czyli nie mogą być jedynie „przydatne”, służyć do czegoś. Powinny być celem pragnień i dążeń. Dlatego tytułowe pytanie można uznać za nieco prowokacyjne, ale prowadzące do lepszego zrozumienia zjawiska i tajemnicy piękna. Potrzeba kontaktu z pięknem odbieranym, przeżywanym, tworzonym jest zatem bardzo ważna w rozwoju. Niezwykle ważne są doświadczenia piękna przeżywanego już w dzieciństwie odkrywanego w kontaktach z różnymi jego odmianami, a w okresie młodości poszukiwanego coraz bardziej świadomie, samodzielnie, krytycznie.

Na podstawie: Katarzyna Olbrycht, Do czego w rozwoju człowieka potrzebne jest piękno?, „Hejnał Oświatowy”, nr 5/203/2021.

¹ Frank Borman – amerykański astronauta, był członkiem załogi statku kosmicznego, który pierwszy w historii wszedł na orbitę wokół Księżyca.

² Neil Armstrong, Edwin Aldrin – amerykańscy astronauci, którzy jako pierwsi ludzie stanęli na Księżycu.

[403 wyrazy]

Przeczytaj tekst i wykonaj zadania.

Stephen Hawking¹

CZY MOŻEMY KSZTAŁTOWAĆ NASZĄ PRZYSZŁOŚĆ?

Gdy pomyślę o geniuszu, od razu przychodzi mi do głowy Einstein². Skąd się wzięły jego genialne idee? Być może z połączenia takich cech jak wnikliwa intuicja, nieschematyczne myślenie i wybitny intelekt. Einstein potrafił zajrzeć pod powierzchnię rzeczywistości, aby dotrzeć do jej głębokiej struktury. Nie ulegał dyktatowi zdrowego rozsądku. Miał odwagę zgłębiać idee, które innym zdawały się niedorzeczne. I to wyzwoliło kreatywne moce jego umysłu, co zapewniło mu rangę największego geniusza nie tylko jego czasów, lecz także wszystkich czasów.

Sto lat później fizycy wiedzą znacznie więcej o wszechświecie aniżeli Einstein. Dysponujemy obecnie potężnymi narzędziami badawczymi, jak akceleratory cząstek³, superkomputery czy teleskopy kosmiczne. A jednak wyobraźnia nadal ma ogromne znaczenie. Dzięki niej możemy m.in. przemieszczać się bez ograniczeń w czasie i przestrzeni czy rozpatrywać najbardziej egzotyczne zjawiska przyrody.

Jako małego chłopca niezwykle interesowało mnie, jak rozmaite rzeczy działają. W owych czasach można było po prostu coś rozebrać i podpatrzeć mechanizm. Nie zawsze udawało się ponownie złożyć zabawki, które rozłożyłem na części, jednak niewątpliwie w ten sposób nauczyłem się więcej niż współcześnie chłopiec lub dziewczynka, którzy próbowali zrobić to samo ze smartfonem.

Moja obecna praca również polega na dociekaniu, jak coś działa, tyle że w znacznie większej skali. Już nie demontuję miniaturowych kolejek, lecz usiłuję dojść do tego, jak działa wszechświat. Jest to skomplikowane zajęcie, które fascynowało mnie i przyprawiało o dreszcz emocji przez całe moje dorosłe życie. Poszczęściło mi się, że żyłem w okresie wspaniałego rozkwitu obranej przeze mnie dyscypliny, kosmologii, która zajmuje się badaniem początków wszechświata.

Obecnie, dzięki pracom teoretycznym i sukcesom badań eksperymentalnych, kosmologia doprowadziła do tego, że wszechświat ma przed nami coraz mniej tajemnic. Jednak nadal są wielkie pytania, na które nie znamy odpowiedzi, i przed nami jest jeszcze wiele pracy.

Co więc czeka tych, którzy są młodzi w chwili obecnej? Mogę powiedzieć z pełnym przekonaniem, że ich przyszłość będzie uzależniona od nauki i techniki w większym stopniu niż wcześniejszych pokoleń. Będą oni musieli poznać naukę lepiej niż ktokolwiek przed nimi, gdyż będzie ona stanowić o ich codziennym życiu.

Tak naprawdę nie wiemy, na czym będzie polegać następne wielkie odkrycie naukowe ani kto tego dokona. Jeżeli ukażemy satysfakcję, jaką dają odkrycia, zastosujemy innowacyjne i przystępne sposoby upowszechniania wiedzy, to istotnie zwiększymy szansę na odnalezienie nowego Einsteina i zainspirowanie go do podjęcia pracy naukowej. Kimkolwiek on się okaże.

Pamiętajcie zatem, aby kierować wzrok ku gwiazdom, a nie – patrzeć na własne stopy. Próbujcie rozeznać się w tym, co widzicie, i zadawajcie sobie pytanie, dlaczego wszechświat w ogóle istnieje. Bądźcie dociekliwi. Najważniejsze, aby się nie poddawać. Puśćcie wodze swojej wyobraźni. Kształt przyszłości zależy od was.

Na podstawie: Stephen Hawking, Czy możemy kształtować naszą przyszłość?, [w:] tenże, Krótkie odpowiedzi na wielkie pytania, przeł. Marek Krośniak, Poznań 2018.

¹ Stephen Hawking (1942–2018) – wybitny brytyjski fizyk i astronom.

² Albert Einstein (1879–1955) – wybitny fizyk i matematyk, laureat Nagrody Nobla.

³ Akcelerator cząstek – urządzenie służące do nadawania cząstkom elementarnym wielkich prędkości, stosowane m.in. w fizyce jądrowej.

[455 wyrazów]

Przeczytaj tekst i wykonaj zadania.

Sebastian Taboł

ISTOTA CZYTANIA

Ze słowem „czytanie” stykamy się bardzo często i używamy tego pojęcia w bardzo wielu sytuacjach. Nie mam tu na myśli tylko czytania tekstu pisanego czy drukowanego.

Z oczu lub twarzy można wyczytać emocje, które ktoś przeżywa. Ratownik GOPR¹ może wnikliwie czytać mapę okolicy. Dyrygent może biegle czytać zapis nutowy wielkiej opery. Kierowca prowadzący samochód odczytuje ze znaków drogowych wskazania dotyczące jazdy. Wielu ludzi używa sformułowania „czytanie między wierszami”, oznaczającego, że nie do końca wierzymy, czy rozmówca czegoś przed nami nie ukrywa, lub domyślamy się treści, których rozmówca nie sformułował wprost.

Z podanych przykładów wynika, że w naszej świadomości słowo „czytanie” zadomowiło się na dobre. Tym słowem pomagamy sobie zobrazować wiele różnorodnych sytuacji, z jakimi spotykamy się w naszym codziennym życiu. Wszystkie podane wyżej przykłady są do siebie podobne – każda z tych osób dostrzegła jakieś znaki, które potem odpowiednio zinterpretowała. Jeżeli ratownik GOPR źle odczyta mapę, nie znajdzie zaginionych turystów, kierowca nieumiejący czytać znaków może spowodować wypadek, a dyrygent nieumiejący czytać zapisu nutowego nie będzie wiedział, kto z grających fałszuje. Dzięki umiejętności czytania człowiek jest w stanie poznać nową rzeczywistość i uzyskać nowe informacje. Każdy z nas musi poprawnie odczytywać znaczenie przyporządkowane do określonych znaków, aby trafnie zinterpretować treść ukrytą pod nimi.

Czytanie jest procesem bardzo złożonym. Polega na rozumieniu treści zawartych w tekście. Obejmuje także umiejętność racjonalnego i sprawnego odczytywania różnorodnych tekstów. Inaczej czyta się teksty naukowe, najeżone specjalistycznymi terminami, a inaczej – literaturę piękną. Każdy napisany tekst jest odrębny ze względu na tematykę i na sposób ujmowania problemu. Niektórzy z nas sami się przekonali, że czasami niezbędne okazuje się umiejętne odczytywanie tabel, schematów, rysunków, rozkładów jazdy. Umiejętność czytania wykorzystujemy inaczej w trakcie czytania powieści, po którą sięgamy z własnej woli, żeby się odprężyć, a inaczej w trakcie czytania, do którego zostaliśmy zmuszeni. Czasem jakiś tekst czytamy kilkakrotnie, aby uchwycić w nim istotne kwestie lub znaleźć ważne daty, nazwiska lub zdarzenia. Jeszcze inaczej czytamy gazetę, aby się dowiedzieć, co ciekawego wydarzyło się na świecie. Jak sami się przekonujemy, techniki czytania różnią się w zależności od jego celu.

Umiejętność czytania jest wykorzystywana do wyszukiwania potrzebnych nam informacji. Ważne jest rozeznanie w świecie tekstów, które dotyczą interesujących nas wiadomości. Na koniec trzeba wspomnieć o tym, że umiejętność czytania jest konieczna w procesie uczenia się. Dzięki uczeniu się zdobywamy nową wiedzę lub weryfikujemy obecne sądy, rozwijamy się wszechstronnie i samokształcimy. Czytanie zaspokaja nasze codzienne potrzeby: dostarczania informacji i rozrywki, zdobywania wiedzy, kształtowania swojego poglądu na świat, rozwijania swojej osobowości.

Na podstawie: Sebastian Taboł, Istota czytania, Kraków 2005.

¹ GOPR – Górskie Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe.

[413 wyrazów]

Przeczytaj tekst i wykonaj zadania.

Anna Vivarelli

CZYIM JESTEŚ PRZYJACIELEM?

Przyjaźń fascynuje filozofów od najdawniejszych czasów. Może uznasz, że to dziwne, bo przecież nie ma nic prostszego niż przyjaźń: ja jestem twoją przyjaciółką, ty jesteś moim przyjacielem. Zapraszam cię do grona znajomych jednym kliknięciem, a ty jednym kliknięciem akceptujesz zaproszenie.

Dlaczego zatem tak wielu filozofów poświęciło tyle czasu i trudu, aby zdefiniować pojęcie przyjaźni? Może dlatego, że bycie czyimś przyjacielem wcale nie jest takie proste, jak się na ogół wydaje. Starożytny myśliciel Empedokles był przekonany, że przyjaźń jest siłą kosmiczną, rodzajem bóstwa, które utrzymuje w harmonii cały wszechświat i wszystkie jego żywioły: ziemię, powietrze, wodę, ogień. Dziś zapewne uznamy tę wizję za nieco przesadną. Trudno się jednak nie zgodzić, że przyjaźń między dwiema osobami to rodzaj harmonii, która potrafi połączyć zupełnie różne charaktery.

Filozofem, który bliżej przyjrzał się przyjaźni, był Arystoteles – jeden z najznakomitszych umysłów wszech czasów. Twierdził on, że przyjaźń jest potrzebna każdemu człowiekowi i dlatego nikt nie chciałby żyć bez przyjaciół, nawet gdyby posiadł wszystkie inne dobra. Według tego wybitnego filozofa przyjaźń jest ważna w każdym momencie życia, ale najbardziej potrzebujemy jej w młodości – by nie popełniać błędów i stawać się lepszymi ludźmi. „Kiedy dwóch idzie razem, każdy z nich lepiej działa i myśli” – tak mówił o przyjaciołach.

Arystoteles wyróżnił trzy rodzaje przyjaźni. Pierwszy to ten, który opiera się na użyteczności. Dwie osoby zostają przyjaciółmi, ponieważ czerpią z tej relacji wspólną korzyść. Jest to jednak przyjaźń już u swych podstaw wadliwa. Szybko się kończy, ponieważ nie wynika z prawdziwego uczucia. Istnieją tysiące przykładów takiej udawanej przyjaźni: czasem zaczynamy się z kimś kolegować, bo jest lubiany w klasie, a my sądzimy, że dzięki niemu też zdobędziemy popularność. Albo dlatego, że jest dobry z jakichś przedmiotów, a my mamy nadzieję, że pomoże nam na sprawdzianie. Zazwyczaj nie zdarza się ani jedno, ani drugie...

Drugi rodzaj przyjaźni jest z pewnością bardziej wartościowy: to ten, który opiera się na przyjemności przebywania w czyimś towarzystwie. Zostajemy przyjaciółmi, ponieważ lubimy spędzać razem czas, bo kiedy jesteśmy razem, śmiejemy się i nigdy się nie nudzimy. Ale... jest jedno „ale”. Przyjaźń, która opiera się wyłącznie na przyjemności przebywania razem, zawsze w końcu wygasa. Dorastamy, zainteresowania się zmieniają i nagle przepada wszystko, co nas łączyło. Przestajemy się widywać i kiedy znów po jakimś czasie wpadamy na siebie, zazwyczaj mamy już nowych przyjaciół.

Jest wreszcie trzeci rodzaj przyjaźni: przyjaźń doskonała, taka, którą można przeżyć jedynie z nielicznymi osobami. Dzieje się tak wtedy, kiedy żywimy względem drugiej osoby bezinteresowne uczucia. To przyjaźń, która nie zna ani zazdrości, ani zawiści. Pozwala nam cieszyć się sukcesami przyjaciela, sprawia, że potrafimy dzielić z nim także ból. Zapuszcza w nas głęboko korzenie i nie przemija. Daje odwagę, aby upomnieć przyjaciela, kiedy popełnia błąd, i pozwala przyjąć krytykę, gdy sami zbłądzimy.

To bardzo rzadko spotykane uczucie i Arystoteles dobrze o tym wiedział.

Na podstawie: Anna Vivarelli, Czyim jesteś przyjacielem?, [w:] tejże, Kto by pomyślał, tłum. E. Nicewicz-Staszowska, Wrocław 2018.

[475 wyrazów]

Przeczytaj tekst i wykonaj zadania.

Michał Heller

CZY FILOZOFIA MOŻE BYĆ SPOSOBEM NA ŻYCIE?

Jeżeli stawiam takie pytanie, to przynajmniej dopuszczam myśl, że filozofia może być „sposobem na życie”. „Sposób na życie” to trochę zasłona dymna czegoś poważniejszego niż „sposób”: cel życia, sens życia, pasja życia. „Sposób” brzmi skromniej, bardziej na miarę naszych małych ambicji. Mam sposób na spędzenie wolnego czasu. Mam sposób na przechodzenie jezdni na ruchliwym skrzyżowaniu. Mogę mieć sposób na życie.

Wypada teraz zapytać: Co mam robić, ażeby filozofia stała się sposobem na moje życie? Jest kilka oczywistych metod, „ćwiczeń duchowych”. Są one oczywiste, ale by były skuteczne, trzeba je „dopuścić do głosu”, czyli praktykować.

Jednym z tych sposobów jest namysł. To zrozumiałe. Bez namysłu w ogóle nie ma filozofii, a jeżeli jest zapisana w jakichś książkach czy rozprawach, to bez namysłu pozostanie martwa. Żeby ożyła, trzeba ją zamienić w myśl. Namysł można inaczej nazwać rozmyślaniem czy medytacją¹ lub nawet użyć odważniejszego określenia: kontemplacja² filozoficzna.

Medytacja w naturalny sposób związana jest z lekturą. Zawód filozofa jest nie do pomyślenia bez systematycznej lektury. Dobry filozof nie rozstaje się z lekturą, a ona jest jego codziennym pożywieniem. Jakąś lekturę trzeba mieć pod ręką. Na nocnej szafce przy łóżku czy w torbie podróżnej w pociągu czy autobusie. Nie rozstawać się z książką – to dobra zasada. Nigdy nie wiadomo, kiedy sytuacja zmusi nas do „wytracania czasu”. Spóźniony pociąg, odwołany lot, nieprzewidziane okienko w wykładach. Książka wyciągnięta z teczki nie tylko dotrzyma towarzystwa, ale także skutecznie skróci czas oczekiwania.

W trakcie medytacji i lektury nie da się – i nie należy – unikać refleksji nad sobą. Filozofia i życie muszą się spotkać w tym, kto filozofuje. Filozofia może stać się sposobem na życie tylko pod warunkiem tego spotkania. Jednym z większych złudzeń, jakie grożą w tej dziedzinie, jest wyobrażenie, że filozofia może być źródłem nieustannych „natchnień”, przenikających nasze życie. Owszem, przemyślenia filozoficzne powinny wzbogacać nasze życie wewnętrzne, ale nie spełnią swojego zadania jako „sposobu na życie”, jeśli nie dostarczą nam ani właściwych kryteriów do oceny swojego postępowania, ani bodaj najogólniejszych wskazówek, jak należy postępować w przyszłości.

Jest rzeczą zrozumiałą, że na ocenie dotychczasowego postępowania i planowania przyszłości nie można poprzestać. Pracę myśli trzeba wcielać w życie. Życie filozoficzne – to być może brzmi nieco sztucznie, ale to na pewno coś, do czego warto dążyć. W pewnym sensie filozofia winna – przynajmniej o pół kroku – wyprzedzać życie. W takim sensie mianowicie, że to filozofia winna dostarczać kryteriów postępowania, a nie – usprawiedliwiać tylko nasze, nie zawsze pochwały godne, postępki. Jeżeli to ostatnie ma miejsce, filozofia nie jest sposobem na życie, lecz sposobem na hipokryzję³.

Na podstawie: Michał Heller, Czy filozofia może być sposobem na życie? [w:] tegoż, Jak być uczonym, Kraków 2009.

¹ Medytacja – głębokie rozważanie jakiegoś problemu.

² Kontemplacja – pogrążenie się w myślach.

³ Hipokryzja – fałszywość, dwulicowość, obłuda.

[429 wyrazów]

Przeczytaj tekst i wykonaj zadania.

Frédéric Lenoir

O SZCZĘŚCIU

O wiele łatwiej odpowiedzieć każdemu z nas na pytanie: Co sprawia, że jestem szczęśliwy?, niż na pytanie: Czym jest szczęście?. Mogę powiedzieć, że jestem szczęśliwy, gdy przebywam z tymi, których kocham, gdy głaszczę kota, siedząc przed rozpalonym kominkiem, słucham Bacha lub Mozarta¹, kiedy wędruję górskim szlakiem… Te doświadczenia oraz wiele innych sprawiają, że jestem szczęśliwy. Ale czy szczęście sprowadza się do prostego mnożenia takich chwil? I dlaczego te czy inne przeżycia dają mi szczęście, choć niekoniecznie przecież muszą uszczęśliwiać każdego z nas?

We współczesnym świecie można żyć jako tako szczęśliwie, nie zadając sobie zbyt wielu pytań. Można skupić się na tym, co nam sprawia przyjemność, i w miarę możliwości unikać wszystkiego, co trudne. Jednak życie pokazuje, że są rzeczy w danej chwili bardzo przyjemne, które ostatecznie przynoszą negatywne skutki. I na odwrót, bywa, że przykre doświadczenia umożliwiają nam rozwój i okazują się w dłuższej perspektywie korzystne.

Być szczęśliwym to nauczyć się wybierać. Nie tylko właściwe przyjemności, lecz także własną drogę, zawód, to, jak się żyje. Wybierać rozrywki, przyjaciół, wartości, na których opieramy życie. Wybieramy tę, a nie tamtą przyjemność lub rezygnujemy z innej, bo tym samym nadajemy naszemu życiu sens. Niektórzy szukają sensu życia w niesieniu pomocy bliskim, w walce z nierównościami społecznymi, w poświęcaniu czasu ludziom cierpiącym. Treść tego „sensu” może się różnić w zależności od osoby, ale ostatecznie stwierdzamy, że aby budować nasze życie, każdy z nas musi nim pokierować, przypisać mu cel, nadać jakieś znaczenie, jakiś kierunek.

Nie sposób osiągnąć głębokiego szczęścia bez rezygnacji z niektórych natychmiastowych przyjemności lub bez zastanowienia się nad naszymi wyborami i zamierzeniami. Innymi słowy: dążenie do pełniejszego szczęścia wymaga od nas więcej inteligencji i silnej woli. Będziemy sobie wyznaczać cele, które nas uszczęśliwią, i wybierać środki do ich osiągnięcia. Pasjonat muzyki, który marzy o tym, by zajmować się nią zawodowo, poświęci wiele godzin dziennie na naukę gry na instrumencie. Podejmie wszelkie wysiłki, aby opanować ją do perfekcji kosztem rozrywek i przyjemności. A im większe będzie robił postępy, tym więcej przyjemności będzie czerpał z gry, aż wreszcie zrobi karierę muzyka. Będzie szczęśliwy, że udało mu się zrealizować najgłębsze marzenia, choć zapłaci za to wysoką cenę swoimi wyborami, zaangażowaniem, wytrwałością w pracy. Ktoś inny może gonić za tym samym marzeniem, ale nie podporządkuje życia temu celowi i wciąż będzie grał po amatorsku. Latami będzie powtarzał rodzinie, że ma „duszę muzyka”, że pragnąłby żyć ze swojej pasji, lecz z powodu braku wytrwałości i wysiłku nigdy mu się to nie uda, co być może wywoła u niego frustrację².

Jak podkreślał filozof Alain³, „nie może być szczęśliwy ten, kto tego nie pragnie; dlatego trzeba chcieć swojego szczęścia i je tworzyć”.

Na podstawie: Frédéric Lenoir, O szczęściu. Podróż filozoficzna, tłum. Wojciech Prażuch, Warszawa 2016.

¹ Bach, Mozart – znani kompozytorzy muzyki klasycznej.

² Frustracja – rozgoryczenie, złość.

³ Alain – pseudonim francuskiego filozofa o nazwisku Émile Chartier.

[453 wyrazy]

Przeczytaj tekst i wykonaj zadania.

Krzysztof Adam Wieczorek

DLACZEGO MOCNE ARGUMENTY NIE ZAWSZE SĄ PRZEKONUJĄCE?

Wyobraź sobie, że szykujesz się do ważnego wystąpienia, podczas którego będziesz przekonywać publiczność do istotnej sprawy. Od czego rozpoczniesz przygotowania, na co zwrócisz największą uwagę? Pierwsza myśl, jaka przychodzi ci do głowy, jest taka, że najważniejsze jest przygotowanie kilku mocnych argumentów popierających tezę, do której chcesz przekonać słuchaczy. W niektórych przypadkach taka taktyka powinna okazać się skuteczna. Czasami jednak może się okazać, że nie przynosi ona takich efektów, jakich się spodziewaliśmy.

Dzieje się tak dlatego, że istnieją dwa typy odbiorców. Pierwszy z nich to ktoś, kto uważnie analizuje treść przekazu, poszukuje dodatkowych informacji i dopiero na podstawie zgromadzonych danych podejmuje decyzję, czy zgodzić się z tezą, do której nadawca komunikatu próbuje go przekonać. Zupełnie inaczej odbywa się to w przypadku odbiorcy, który decyduje, czy zgodzić się z nadawcą przekazu, zgodnie z prostymi wskazówkami – na przykład z tym, czy nadawca sprawia wrażenie osoby miłej i kompetentnej, czy mówi z przekonaniem, czy inni zgadzają się z jego słowami.

Aby lepiej zrozumieć, czym obie drogi odbioru perswazji się różnią, wyobraźmy sobie ladę w hipermarkecie, na której wyłożonych jest wiele różnych serków. Wyobraźmy sobie teraz dwie osoby, które stoją przed taką ladą i starają się wybrać serek najlepszy dla siebie. Pierwsza z osób bierze każdy serek do ręki i dokładnie czyta informacje znajdujące się na jego opakowaniu. Sprawdza m.in. datę ważności i skład serka. Po przeanalizowaniu danych wkłada do swojego koszyka wybrany serek. Druga osoba postępuje inaczej – decyduje się na wybór konkretnego serka dlatego, że widzi na jego opakowaniu rysunek uśmiechniętej krówki. Może też wybrać serek, ponieważ widzi go w koszykach innych klientów – skoro tyle osób go kupuje, to musi być smaczny.

To, czy dany przekaz okaże się przekonujący, zależy od tego, jaką drogą dotrze on do odbiorcy. Gdy słuchacz preferuje pierwszą z opisanych dróg, jest szansa, że zostanie przekonany, jeśli usłyszy mocne argumenty. To, że nadawca ubierze się w szorty i T-shirt, nie będzie miało znaczenia. Słuchacza nie przekonają natomiast słabe argumenty, choćby padły z ust znanego profesora, ubranego w idealnie skrojony garnitur.

Inaczej będzie w przypadku odbiorcy preferującego drugą z dróg. Mocne argumenty nie przekonają go z prostej przyczyny – ponieważ do niego nie dotrą. Może go natomiast przekonać to, że osoba przedstawiająca argumenty wypowie je piękną polszczyzną, a wszyscy wokół będą bić jej brawo.

Co powinna zrobić osoba przygotowująca się do wystąpienia, podczas którego zamierza przekonywać do czegoś słuchaczy? Przede wszystkim powinna uwzględnić dwa typy obiorców – tych, którzy skupią się na przekazywanych treściach, oraz tych, którzy dodatkowo będą zwracać uwagę na kompetencje osoby przemawiającej. Kiedy już to uwzględni, to powinna przygotować mocne argumenty i zadbać dodatkowo o atrakcyjność swojego przemówienia.

Na podstawie: Krzysztof Adam Wieczorek, Dlaczego mocne argumenty nie zawsze są przekonujące? Dwie drogi skutecznej perswazji, [w:] „Filozofuj” nr 6/2016 (30).

[428 wyrazów]

Przeczytaj tekst i wykonaj zadania.

Jolanta Maria Berent

ODBLOKUJ SWÓJ TALENT

Uważasz, że masz jakiś talent? Wykorzystujesz go? Pozwalasz, żeby cię napędzał? Tak naprawdę na jednym talencie się nie kończy. Zdaniem autorów testu Gallupa¹ masz ich znacznie więcej! Może rzeczywiście nie potrafisz rysować, nie grasz na żadnym instrumencie, śpiewając, nie zawsze trafiasz w nutę, a w kuchni sprawdzasz się najlepiej przy robieniu herbaty, ale na pewno masz inne zalety, które za talent można uznać.

Ponieważ słowo „talent” łączone jest zwykle ze zdolnościami artystycznymi lub z jakąś praktyczną umiejętnością, często uznajemy, że jesteśmy raczej umiarkowanie utalentowani. Owszem, coś potrafimy, coś nam „wychodzi”, coś lubimy... Ale talent? To dar, który spływa na wybranych! A gdyby przyjąć, że każdy został nim obdarzony?

Talentów jest sporo. Dokładnie 34. Przynajmniej tak twierdzą badacze Instytutu Gallupa, którzy przez dziesięciolecia prześwietlali ludzkie cechy, by wyłowić te najcenniejsze. Czy wpadłbyś na to, że talentem jest bliskość? Albo rozwaga, odpowiedzialność? Dla badaczy talent to „powtarzający się wzorzec zachowania, myślenia i odczuwania, który może znaleźć praktyczne zastosowanie”. Innymi słowy: sposób, w jaki stawiasz czoło określonym sytuacjom, prawdziwy motor twoich działań. Coś, co łatwo przychodzi, po co chętnie sięgasz i co przynosi ponadprzeciętne rezultaty. Może twój dar to „rywalizacja” (chętnie mierzysz się z innymi), „bezstronność” (z łatwością rozwiązujesz konflikty), a może „optymizm” (twoja szklanka jest zawsze w połowie pełna).

Jak przejawiają się Gallupowskie talenty na co dzień? Weźmy na przykład „elastyczność”. Człowiek z wysokim poziomem tej cechy postrzega przyszłość nieco inaczej niż pozostali. Ona jest po prostu bliżej. Kiedy słyszy: „chodź na zebranie, robimy plany na trzy lata”, ma ochotę uciekać. On zajmuje się tym, co ma przed nosem. Nie znosi harmonogramów, uporządkowanych schematów działania, ścisłych procedur. Reaguje na to, co wydarza się teraz. Z kolei ktoś z talentem „uczenie się” czerpie wielką przyjemność ze zdobywania wiedzy. Dla niego proces nauki nie ma końca. Wciąż eksperymentuje, sprawdza, zgłębia.

Nie da się jednak ukryć, że każdy talent może też mieć ciemną stronę. Weźmy „naprawianie”. Jeśli masz ten talent, prawdopodobnie jesteś postrzegany jako osoba, która potrafi rozwiązać każdy problem. Tacy ludzie ulepszają, odnawiają, wskrzeszają. Mają rentgen w oczach – widzą, co nie działa, i wiedzą, jak to zmienić. Wszystko świetnie, póki nie zaczną naprawiać innych…

Odkrycie własnych talentów bywa energetyzującym doświadczeniem. Ważne, by zrozumieć ich istotę. Odkryć, które są zaniedbane i niedocenione, i znaleźć sposób na ich odblokowanie. Badacze zauważają, że talenty nie są dane nam raz na całe życie. Można je rozwijać i świadomie kształtować. Ważne więc, by skupiać się na swoich mocnych stronach, ale też – by włączać do codziennego życia nowe sposoby działania i reagowania. Stanie się ono wtedy ciekawsze, bogatsze. Talent bez naszego wsparcia może przecież zmarnieć. Ale to już wiemy od dawna – z pewnej przypowieści².

Na podstawie: Jolanta Maria Berent, Odkorkuj swój talent. Według Instytutu Gallupa jest ich aż 34, www.focus.pl.

¹ Test Gallupa – test, który umożliwia ocenę natężenia cech zwanych talentami.

² Z pewnej przypowieści – nawiązanie do biblijnej przypowieści o talentach; zgodnie z jej przesłaniem każdy człowiek otrzymuje jakiś dar albo jakąś umiejętność, które powinien pomnożyć, czyli rozwinąć.

[470 wyrazów]

Przeczytaj tekst i wykonaj zadania.

Małgorzata Smoczyńska

O NASZYM PODEJŚCIU DO ZMIAN

Już Heraklit z Efezu¹ stwierdził, że „wszystko płynie”, a „jedyną stałą rzeczą jest zmiana”. Zmiany dokonują się w naszym otoczeniu, zmiany dokonują się w nas. […]

Czasem zmiany nas cieszą i ekscytują, a czasem nas przerażają. Czasem sami chcemy je wywołać, przyśpieszyć, a czasem – walczymy, by je opóźnić. Jak trafnie zauważył Paulo Coelho², „Ludzie tęsknią za całkowitą odmianą, a jednocześnie pragną, by wszystko pozostało takie jak dawniej”. Z czego wynika nasze tak różne podejście do zmian? Kiedy zmiany są dobre i słuszne, a kiedy dążenie do nich nie ma sensu? Jak zwiększyć swoją skuteczność w ich wprowadzaniu?

Tak jak Heraklit z Efezu możemy porównać życie pełne zmian do rzeki, która raz jest małym, spokojnym strumyczkiem, a innym razem rwącym, górskim potokiem, raz płynie prosto, głębokim, równym korytem, a innym razem meandruje³ i stale zmienia swój bieg, rozlewając się po łąkach i polach. I mimo że praktycznie każdy człowiek takiej różnorodności zmian w swoim życiu doświadcza, to jednak można zaobserwować wśród ludzi bardzo różne podejścia i sposoby płynięcia rzeką życia.

Pierwszy typ to ludzie niechętni wobec zmian. Najchętniej siedzą na brzegu rzeki, w dobrze znanym, komfortowym miejscu i chociaż jest im tam trochę nudno, to jednak sami z siebie nie wchodzą do wody. Dlaczego? Ponieważ nigdy nie trenowali swoich umiejętności pływania w rzece zmian, nie czują się pewnie, nie mają swobody i radości z pływania, są spięci i przestraszeni. Boją się za bardzo oddalić […], przeraża ich to, co nieznane […]; lękiem napawa ich też myśl o groźnych wirach czających się pod wodą i innych potencjalnych niebezpieczeństwach. […]

Drugi typ to osoby otwarte na zmiany i akceptujące każdą zmianę, która się pojawi. Od dziecka lubiły wodę i pływanie kojarzy im się z przyjemnością i dobrą zabawą. W wodzie czują się bardzo swobodnie, bez wysiłku płyną lub unoszą się na powierzchni. […] Lubią swój brzeg, ale są też ciekawe tego, co za załomem, tego, co nieznane. Gdy porywa je wezbrana rzeka zmian, z radością i ufnością dają się ponieść prądowi i wyrzucić na ten brzeg, który wybierze dla nich rzeka. Czują wtedy ekscytację, ciekawość, radość, że pojawia się w ich życiu coś nowego. […]

Trzeci typ to kreatorzy zmian – ludzie, którzy kochają zmiany, ale – w przeciwieństwie do drugiego typu – o swoim losie chcą decydować sami. To świetnie wytrenowani, odważni i wytrwali pływacy, potrafiący nurkować do głębin, pływać pod prąd i skakać na główkę. Siedzenie na brzegu ich w ogóle nie interesuje, rzeka jest dla nich fascynująca i chcą dokładnie poznać wszystkie otaczające ją brzegi, jej meandry, głębiny i rozlewiska. Są głodni wrażeń i przygód, stale szukają nowych bodźców i nowych wyzwań. Wyznaczają sobie cele i […] dążą do tego, by te cele osiągnąć. Gdy wylądują na nowym brzegu, ich radość trwa tylko chwilę – bo zaraz ich myśli kierują się ku kolejnym, przyszłym celom. […]

Zależnie od naszego wrodzonego temperamentu i cech osobowości, a także środowiska, w którym dorastaliśmy, któryś z tych typów jest nam pewnie bliższy i bardziej naturalny niż inne. […] Ale bez wątpienia w świecie pełnym zmian […] jest nam łatwiej funkcjonować, gdy mamy w sobie pewną otwartość na zmiany, gdy umiemy je akceptować, a czasem – świadomie kreować […].

Na podstawie: Małgorzata Smoczyńska, Niechętni wobec zmian, otwarci na nie czy ich kreatorzy? O naszym podejściu do zmian, www.focus.pl

¹ Heraklit z Efezu – starożytny filozof grecki.

² Paulo Coelho – współczesny pisarz brazylijski.

³ Meander – zakole rzeki.

[541 wyrazów]

Przeczytaj tekst i wykonaj zadania.

Andrzej Kojder

POCHWAŁA PRZYJAŹNI

Świat współczesny nie przypomina ateńskiej agory¹. Ludziom w XXI wieku jest bliżej do siebie, ale rzadziej i krócej są ze sobą. Będąc w ciągłym ruchu, nawiązują za pośrednictwem nowych mediów kontakty powierzchowne i krótkotrwałe. Nie mają czasu na przyjaźń, co najwyżej zawierają znajomości. Monitor komputera i klawiatura oraz wyświetlacz telefonu komórkowego zastępują im kontakty face-to-face² lub też są nowym, uproszczonym rodzajem tych kontaktów.

W szybko zmieniającym się świecie coraz częściej słyszy się pytanie: Co w życiu jest ważne? Zapytano o to filozofa Leszka Kołakowskiego, który odpowiedział: „[…] wśród dóbr ważnych w życiu na pierwszym miejscu jest przyjaźń. Potrzebujemy osób, którym możemy ufać, o których wiemy, że nas nie oszukają, nie zdradzą, pomogą w potrzebie i że my powinniśmy im służyć w biedach, które przecież każdego spotykają i które bez przyjaciół bardzo trudno jest przetrwać. Co więcej – przyjaźń to jest dobro, które w bardzo dużym stopniu zależy od nas. Możemy je sami własnym wysiłkiem utkać. Bo przyjaźń to więź zaufania, którą każdy z nas może wokół siebie budować”.

W myśli europejskiej prekursorem³ rozważań o przyjaźni jest Arystoteles⁴. Wszelka przyjaźń, zauważa Arystoteles, polega na podobieństwie i zaufaniu. Jej rola jest wieloraka. Ludziom młodym pomaga uniknąć błędów, ludzi dojrzałych pobudza do większych czynów, a starszych otacza opieką i wzmacnia ich nadwątlone siły. Podstawą przyjaźni jest wzajemna życzliwość, zgodność upodobań, gotowość do poświęceń. Przyjaciele świadczą sobie przysługi, odnoszą się do siebie z uznaniem, rozłąka nie podkopuje ich związku. Czy należy poszukiwać wielu przyjaciół? Arystoteles twierdzi, że wystarczy mieć niewielu, „tak jak niewielka ilość przyprawy wystarcza w potrawach”.

Znaczenie uczucia przyjaźni w harmonijnym układaniu stosunków między ludźmi dostrzegano już bardzo dawno i we wszystkich zakątkach świata. Jak mówi znane porzekadło: „przysłowia są mądrością narodów”. Cóż byłaby to za mądrość, gdyby pomijano w niej kwestię przyjaźni? I rzeczywiście, w obiegowej mądrości różnych ludów i narodów nie jest ona pomijana. Rosyjskie przysłowie „Powiedz, kim są twoi przyjaciele, a powiem ci, kim jesteś” stało się również polskim powiedzeniem. W Mongolii usłyszymy, że „wprawdzie zwycięzca ma wielu przyjaciół, ale zwyciężony ma dobrych przyjaciół”.

Wszystkie przytoczone tutaj argumenty skłaniają do wygłoszenia krótkiej apologii⁵ przyjaźni. Przyjaźń uczy nas powściągliwości: traktowania potrzeb przyjaciół na równi z naszymi własnymi. Uczy nas wyrozumiałości dla naszej i cudzej słabości, przywar⁶ i różnych niedostatków. Mieć przyjaciela to mieć powiernika⁷. Przyjaciel, jak nikt inny, potrafi szczerze ukazać nam nasze możliwości i zarazem wskazać na nasze braki i ograniczenia. Im więcej tworzy się kręgów przyjacielskich, tym większy jest poziom uspołecznienia. Przyjaźń bowiem, wraz z zaufaniem i życzliwością, zachęca do uczestnictwa w życiu zbiorowym, rodzi potrzebę serdecznego kontaktu, wymiany myśli.

Na podstawie: Andrzej Kojder, Pochwała przyjaźni, [w:] Kultury religijne. Perspektywy socjologiczne, red. Andrzej Wójtowicz, Warszawa – Tyczyn 2005.

¹ Agora – rynek w miastach greckich, będący ośrodkiem życia politycznego, religijnego, czasem handlowego.

² Face-to-face (ang.) – twarzą w twarz.

³ Prekursor – człowiek, który coś zapoczątkował, np. jakąś ideę.

⁴ Arystoteles – filozof starożytnej Grecji.

⁵ Apologia – tu: pochwała.

⁶ Przywara – ujemna cecha charakteru.

⁷ Powiernik – osoba zaufana, której ktoś się zwierza ze swoich spraw osobistych i tajemnic.

[475 wyrazów]