Wybór złożony

Przeczytaj tekst i wykonaj zadania.

Frances Hodgston Burnett

TAJEMNICZY OGRÓD

Mary Lennox po śmierci rodziców zamieszkała w Anglii, u swojego wujka. Na terenie jego posiadłości odkryła zaniedbany ogród, któremu chciała przywrócić dawny wygląd. Dziewczynce w zrealizowaniu tego planu pomagali przede wszystkim służąca Martha oraz jej młodszy brat – Dick.

To było niezwykłe! Mary wstrzymała oddech i przystanęła, by popatrzeć. Pod drzewem, wsparty o pień plecami, siedział chłopiec i grał na fujarce. […] Na drzewie, o którego pień był oparty, siedziała wiewiórka, patrząc na chłopca, zza krzaków zaś wyciągał szyję i nasłuchiwał bażant, a tuż przy nim siedziały dwa króliki, ruszając różowymi pyszczkami – wszystkie te zwierzęta jakby się coraz bardziej przysuwały, by słuchać łagodnych tonów fujarki.

Ujrzawszy Mary, chłopiec wyciągnął rękę i odezwał się głosem tak cichym jak jego granie.

– Nie trzeba się ruszać, bo pouciekają.

Mary stała nieruchomo. Chłopiec przestał grać i zaczął podnosić się z ziemi. Robił to tak wolno, iż ledwie można było spostrzec, że się rusza, lecz wreszcie wyprostował się, a wtedy wiewiórka drapnęła na gałęzie, bażant skrył się w krzakach, a króliki uciekły w podskokach, choć wcale nie zdawały się przestraszone.

– Jestem Dick – rzekł chłopiec. – Wiem, że to panna Mary. Mary uprzytomniła sobie teraz, iż od razu wiedziała, że to musi być Dick, nikt inny. […]

– Wstawałem powolutku – tłumaczył – bo gdybym nagle się zerwał, toby się przestraszyły. Człowiek musi delikatnie się ruszać i cicho mówić, kiedy ma do czynienia ze zwierzętami.

Mówił do niej tak, jakby się znali od dawna. Mary pojęcia nie miała, jacy są chłopcy, więc odpowiadała trochę sztywno i czuła się lekko onieśmielona.

– Czy otrzymałeś list Marthy? – spytała.

Skinął twierdząco rudą, kędzierzawą czupryną.

– Dlatego tu przyszedłem.

Schylił się, by podnieść coś z ziemi.

– Przyniosłem narzędzia: łopatkę, grabie i motykę. Mocne i dobre! Jest też szufelka.

A kiedy kupowałem nasiona, kupcowa¹ dodała mi paczuszkę nasion białego maku i niebieskiej ostróżki.

– Pokażesz mi nasiona? – spytała Mary. […]

– Usiądźmy sobie tu na pniu i obejrzyjmy wszystko.

Usiedli i Dick wyciągnął z kieszeni niezgrabne zawiniątko w brązowym papierze. Rozwinął sznurek, a wewnątrz ukazały się paczuszki z obrazkami kwiatów na każdej.

– Jest tu dużo rezedy² i maków – rzekł. […]

Ucichł i szybko odwrócił głowę, a twarz mu się rozjaśniła.

– Skąd ten rudzik³ woła? – spytał, nadsłuchując. Świergot dolatywał z pokrytego czerwonymi jagodami ostrokrzewu. Mary domyśliła się zaraz, czyj to głos.

– Czy on nas woła? – spytała.

– Tak – rzekł Dick, jak gdyby to była rzecz całkiem naturalna – woła kogoś, kogo lubi. […]

Podsunął się w stronę krzaka tym łagodnym ruchem, który Mary zauważyła już przedtem, i wydał dźwięk całkiem podobny do ćwierkania rudzika. Ptaszek słuchał kilka sekund uważnie, po czym zaćwierkał, jakby odpowiadał na pytanie.

– To wielki przyjaciel panienki – uśmiechnął się Dick.

– Tak myślisz? – skwapliwie zapytała Mary, pragnąc usłyszeć potwierdzenie. – Myślisz, że on mnie naprawdę lubi?

– Nie przyleciałby tak blisko, gdyby nie lubił – odparł Dick. – Ptaki niełatwo zaprzyjaźniają się, a taki rudzik to potrafi wystrychnąć na dudka gorzej niż człowiek. Niech panienka popatrzy, jak się teraz wdzięczy, jakby chciał powiedzieć: „Czy panienka nie widzi, jaki ze mnie ładny ptaszek?”.

I zdawało się, że naprawdę tak jest. Rudzik mizdrzył się, skacząc po gałązkach, ćwierkał i przechylał główkę.

– Czy rozumiesz mowę ptaków? – spytała Mary.

Twarz Dicka rozjaśniła się. Chłopiec roześmiał się szeroko i potarł ręką czuprynę.

– Zdaje mi się, że rozumiem, i one też myślą, że rozumiem – odparł. – Tak dawno z nimi w tych wrzosach przebywam. Widziałem, jak się z jajka wykluwały, jak się opierzały, uczyły latać i zaczynały śpiewać. Czasem mi się zdaje, że i ja jestem królikiem albo wiewiórką, albo jakimś żukiem. Czasem to sobie myślę, że może i ptakiem albo lisem, bo ja wiem?

Frances Hodgston Burnett, Tajemniczy ogród, tłum. Jadwiga Włodarkiewicz, Warszawa 2015.

¹ Kupcowa – kobieta trudniąca się handlem.

² Rezeda – rodzaj roślin zielnych.

³ Rudzik – gatunek ptaka.

[598 wyrazów]

Powiększ

Czesław Miłosz

(1911–2004)

Jeden z najwybitniejszych polskich poetów, prozaik, eseista, historyk literatury. W 1980 r. otrzymał Nagrodę Nobla w dziedzinie literatury.

Czesław Miłosz

DAR

Dzień taki szczęśliwy. Mgła opadła wcześnie, pracowałem w ogrodzie. Kolibry przystawały nad kwiatem kaprifolium¹. Nie było na ziemi rzeczy, którą chciałbym mieć. Nie znałem nikogo, komu warto byłoby zazdrościć. Co przydarzyło się złego, zapomniałem. Nie wstydziłem się myśleć, że byłem, kim jestem. Nie czułem w ciele żadnego bólu. Prostując się, widziałem niebieskie morze i żagle.

Berkeley, 1971

Czesław Miłosz, Dar, [w:] tegoż, Wiersze wszystkie, Kraków 2018.

¹ Kapryfolium – tu: kaprifolium – pnący krzew o różowych, białych lub żółtawych kwiatach.

Przeczytaj tekst i wykonaj zadania.

Adam Mickiewicz

PAN TADEUSZ

Hrabia ujrzał zamek i zatrzymał konia. Pierwszy raz widział zamek z rana i nie wierzył, Że to były też same mury, tak odświeżył I upięknił poranek zarysy budowy; Zadziwił się pan Hrabia na widok tak nowy. Wieża zdała się dwakroć wyższa, bo stercząca Nad mgłą ranną; dach z blachy złocił się od słońca, Pod nim błyszczała w kratach reszta szyb wybitych, Łamiąc promienie wschodu w tęczach rozmaitych; Niższe piętra oblała tumanu¹ powłoka, Rozpadliny i szczerby zakryła od oka. Krzyk dalekich myśliwców, wiatrami przygnany, Odbijał się kilkakroć o zamkowe ściany: Przysiągłbyś, że krzyk z zamku, że pod mgły zasłoną Mury odbudowano i znów zaludniono.

Hrabia lubił widoki niezwykłe i nowe, Zwał je romansowymi; mawiał, że ma głowę Romansową; w istocie był wielkim dziwakiem. Nieraz pędząc za lisem albo za szarakiem, Nagle stawał i w niebo poglądał żałośnie Jak kot, gdy ujrzy wróble na wysokiej sośnie; Często bez psa, bez strzelby błąkał się po gaju Jak rekrut² zbiegły; często siadał przy ruczaju³ Nieruchomy, schyliwszy głowę nad potokiem, Jak czapla wszystkie ryby chcąca pozrzeć⁴ okiem. Takie były Hrabiego dziwne obyczaje […].

Hrabski koń, zwrócony z drogi, Prosto kłusował polem aż pod zamku progi. Hrabia samotny wzdychał, poglądał na mury, Wyjął papier, ołówek i kreślił figury. Wtem, spójrzawszy w bok, ujrzał o dwadzieścia kroków Człowieka, który, równie miłośnik widoków, Z głową zadartą, ręce włożywszy w kieszenie, Zdawało się, że liczył oczyma kamienie. Poznał go zaraz, ale musiał kilka razy Krzyknąć, nim głos Hrabiego usłyszał Gerwazy.

Szlachcic to był, służący dawnych zamku panów, Pozostały ostatni z Horeszków dworzanów; Starzec wysoki, siwy, twarz miał czerstwą, zdrową. Marszczkami pooraną, posępną, surową. Dawniej pomiędzy szlachtą z wesołości słynął; Ale od bitwy, w której dziedzic zamku zginął, Gerwazy się odmienił i już od lat wielu Ani był na kiermaszu, ani na weselu; Odtąd jego dowcipnych żartów nie słyszano I uśmiechu na jego twarzy nie widziano. […]

Skoro ujrzał Hrabiego, czapkę z głowy schwycił I krewnego swych panów ukłonem zaszczycił, Chyląc łysinę wielką, świecącą z daleka I naciętą od licznych kordów jak nasieka⁵; Gładził ją ręką, podszedł i jeszcze raz nisko Skłoniwszy się, rzekł smutnie: „Mopanku Panisko, Daruj mnie, że tak mówię, Jaśnie Grafie Panie, To jest mój zwyczaj, nie zaś nieuszanowanie: «Mopanku» powiadali wszyscy Horeszkowie; Ostatni Stolnik, pan mój, miał takie przysłowie. Czyż to prawda, Mopanku, że Pan grosza skąpisz Na proces i ten zamek Soplicom ustąpisz? Nie wierzyłem, lecz w całym powiecie tak słychać”. Tu, poglądając w zamek, nie przestawał wzdychać.

„Cóż dziwnego? – rzekł Hrabia. – Koszt wielki, a nuda Jeszcze większa; chcę skończyć, lecz szlachcic maruda Upiera się; przewidział, że mię znudzić może. Dłużej też nie wytrzymam i dzisiaj broń złożę, Przyjmę warunki zgody, jakie mi sąd poda”. „Zgody? – krzyknął Gerwazy. – Z Soplicami zgoda? Z Soplicami, Mopanku?” – To mówiąc wykrzywił Usta, jakby nad własną mową się zadziwił. „Zgoda i Soplicowie! Mopanku Panisko, Pan żartuje, co? Zamek, Horeszków siedlisko, Ma pójść w ręce Sopliców? Niech Pan tylko raczy Zsiąść z konia, pódźmy w zamek, niech no Pan obaczy, Pan sam nie wie, co robi; niech się Pan nie wzbrania, Zsiadaj Pan!” – i przytrzymał strzemię do zsiadania.

Adam Mickiewicz, Pan Tadeusz, Warszawa 2019.

¹ Tuman – tu: obłok.

² Rekrut – żołnierz nowo wcielony do wojska, jeszcze przed złożeniem przysięgi.

³ Ruczaj – strumień.

⁴ Pozrzeć – dawn. zobaczyć.

⁵ I naciętą od licznych kordów jak nasieka – tu: pełną blizn po uderzeniach szabli.

[525 wyrazów]

Przeczytaj tekst i wykonaj zadania.

Antoine de Saint-Exupéry

MAŁY KSIĄŻĘ

Szósta planeta była dziesięć razy większa. Mieszkał na niej Starszy Pan, który pisał olbrzymie księgi.

– Proszę! Oto badacz! – wykrzyknął, ujrzawszy Małego Księcia.

Mały Książę usiadł za stołem, lekko dysząc. Bardzo długo już podróżował.

– Skąd przybywasz? – zagadnął go Starszy Pan.

– Co to za gruba księga? – spytał Mały Książę. – Co pan tu robi?

– Jestem geografem – odpowiedział Starszy Pan.

– Co to znaczy geograf?

– Jest to uczony, który wie, gdzie znajdują się morza, rzeki, miasta, góry i pustynie.

– To bardzo ciekawe – powiedział Mały Książę. – Nareszcie odkryłem pożyteczne zajęcie! I rozejrzał się po planecie geografa. Nigdy jeszcze nie widział tak wspaniałej planety.

– Pańska planeta jest bardzo ładna. Czy są na niej oceany?

– Nie mogę tego wiedzieć – odpowiedział geograf.

– Ach... – Mały Książę był rozczarowany. – A góry?

– Nie mogę tego wiedzieć – powiedział geograf.

– A miasta, rzeki, pustynie?

– Tego też nie mogę wiedzieć – odparł geograf.

– Ależ pan jest geografem?!

– To prawda – rzekł geograf – lecz nie jestem badaczem. Bardzo brak mi badaczy. Zadanie geografa nie polega na liczeniu miast, rzek, gór, oceanów i pustyń. Geograf jest zbyt ważną osobistością, aby mógł pozwolić sobie na łazikowanie. On nie opuszcza swego biura, lecz przyjmuje badaczy, wypytuje i notuje ich spostrzeżenia. A gdy uwagi któregoś uzna za interesujące, wtedy każe robić wywiad o moralności danego badacza. […]

Kiedy więc moralność badacza wydaje się zadowalająca, sprawdza się prawdziwość jego odkrycia.

– Sprawdza się na miejscu?

– Nie. To zbyt skomplikowane. Żąda się od badacza dowodów. Gdy na przykład chodzi o odkrycie wielkiej góry, żąda się, aby dostarczył wielkich kamieni.

Nagle geograf ożywił się:

– Ależ ty przybywasz z daleka! Jesteś badaczem! Opisz mi twoją planetę!

Geograf otworzył księgę i zaostrzył ołówek. Raport badacza zapisuje się najpierw ołówkiem, a po dostarczeniu dowodów prawdziwości odkrycia – przepisuje się piórem.

– Więc? – zapytał geograf.

– Och, u mnie wcale nie jest ciekawie – odpowiedział Mały Książę. – Planeta jest bardzo mała. Mam trzy wulkany. Dwa czynne i jeden wygasły. Ale nigdy nic nie wiadomo.

– Nigdy nic nie wiadomo – powtórzył geograf.

– Mam też kwiat.

– Kwiaty nas nie interesują.

– A dlaczego? To najładniejsze z istniejących rzeczy!

– Ponieważ kwiaty są efemeryczne¹.

– Co znaczy „efemeryczne”?

– Księgi geografii są księgami najbardziej cennymi ze wszystkich ksiąg. Nigdy nie tracą aktualności. Bardzo rzadko zdarza się, aby góra zmieniła miejsce. Bardzo rzadko zdarza się, aby ocean wysechł. My opisujemy rzeczy wieczne.

– Lecz wygasły wulkan może się obudzić – przerwał Mały Książę. – Co to znaczy „efemeryczny”?

– Dla nas jest obojętne, czy wulkan jest czynny, czy wygasły – rzekł geograf. – Nam chodzi o górę, a góra się nie zmienia.

– Co znaczy „efemeryczny”? – powtórzył Mały Książę, który nigdy w życiu nie porzucił raz postawionego pytania.

– Znaczy to „zagrożony bliskim unicestwieniem”.

– Mojej róży grozi bliskie unicestwienie?

– Oczywiście.

„Moja róża jest efemeryczna – powiedział do siebie Mały Książę – i ma tylko cztery kolce dla obrony przed niebezpieczeństwem. A ja zostawiłem ją zupełnie samą...”.

To był jego pierwszy odruch żalu. Mimo to zapytał odważnie:

– Co radzi mi pan zwiedzić?

– Planetę Ziemię – odpowiedział geograf. – Ma dobrą sławę.

Mały Książę ruszył w dalszą drogę, myśląc o swojej róży.

Antoine de Saint-Exupéry, Mały Książę, tłum. Jan Szwykowski, Warszawa 2004.

¹ Efemeryczny – krótkotrwały, szybko przemijający.

[490 wyrazów]